حدیث دربارهاخترشناسى و منجّمى

الإمامُ الكاظمُ عليه السلامـ فيما جَرى بينَهُ و بينَ هارونَ ـ: و لو لا أنّ النُّجومَ صَحيحَةٌ ما مَدَحَها اللّهُ عَزَّ و جلَّ، و الأنبياءُ عليهم السلام كانُوا عالِمينَ بِها، و قد قالَ اللّهُ تعالى في حَقِّ إبراهيمَ خَليلِ الرّحمنِ عليه السلام: «و كذلكَ نُرِى إبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ و الأرضِ و لِيَكونَ مِنَ المُوقِنينَ» ۱، و قالَ في مَوضِعٍ آخَرَ: «فنَظَرَ نَظْرَةً في النُّجومِ فَقالَ إنّي سَقيمٌ» ، فلَو لَم يَكُن عالِما بعِلمِ النُّجومِ ما نَظَرَ فيها و ما قالَ: إنّي سَقيمٌ. و إدريسُ عليه السلام كانَ أعلَمَ أهلِ زَمانِهِ بالنُّجومِ، و اللّهُ تعالى قد أقسَمَ بمَواقِعِ النُّجومِ و إنّهُ لَقسَمٌ لَو تَعلَمونَ عَظيمٌ. ۲

امام كاظم عليه السلامـ در گفتگويى كه ميان ايشان و هارون گذشت ـفرمود: اگر [علم]نجوم صحّت نداشت خداوند عزّ و جلّ ستاره ها را ستايش نمى كرد. پيامبران عليه السلام علم نجوم مى دانستند. خداى متعال درباره ابراهيم خليل الرحمان عليه السلام مى فرمايد: «و اين چنين ملكوت آسمان ها و زمين را به ابراهيم نمايانديم، تا از يقين كنندگان باشد». و در جايى ديگر مى فرمايد: «پس نگاهى به ستارگان افكند و آنگاه گفت: من ناخوش هستم». اگر آن بزرگوار از دانش نجوم اطلاعى نداشت، به ستارگان نمى نگريست و نمى فرمود: من ناخوش هستم. ادريس عليه السلام نيز داناترين مردم روزگار خود به علم نجوم بود. خداوند متعال هم به جايگاه هاى ستارگان سوگند ياد كرده و اين سوگند ـ اگر مى دانستيد ـ براستى سوگندى بزرگ است.

۱.الأنعام: 75.

۲.بحار الأنوار: 58 / 252 / 36.

کلیدواژه‌ها اخترشناسی اخترشناسی و منجمی

احادیث دیگر این موضوع

وسائل الشيعهـ به نقل از زيد بن خالد جهنى ـ: وقتى مسلمانان بعد از گزاردن نماز صبح با رسول خدا صلى الله عليه و آله در حديبيّه و در پى بارانى كه آن شب باريد، برگشتند حضرت فرمود: آيا مى دانيد پروردگارتان چه فرمود؟ عرض كردند: خدا و رسول او بهتر مى دانند. فرمود: پروردگارتان مى فرمايد: بعضى از بندگانم به من ايمان دارند و به ستارگان كافرند (اعتقادى ندارند) و برخى به من كافرند و به كواكب ايمان دارند. پس، هر كه گويد: بارانِ ما به سبب فضل و رحمت خدا بود، او به من مؤمن است و به كواكب كافر و هر كه گويد: بارانِ ما به سبب طلوع و غروب فلان و بهمان ستاره بود او به من كافر است و به ستارگان مؤمن. شيخ حرّ عاملى پس از ذكر اين حديث مى گويد: شهيد گويد: اين روايت را بايد بر مؤثر دانستن ستارگان حمل كرد.

امام على عليه السلام:هر قرآن دانى، اگر شمّه اى از دانش نجوم بداند، بر ايمان و يقين او افزوده مى شود. حضرت سپس اين آيه را تلاوت كرد: «همانا در گردش شب و روز و آنچه خدا در آسمان ها و زمين آفريده است، نشانه هايى براى پرهيزكاران است.».

امام على عليه السلامـ آنگاه كه مردى اختربين به ايشان عرض كرد: اگر در اين زمان [براى جنگ با خوارج]بروى مى ترسم به مراد خود نرسى ـفرمود: آيا خيال مى كنى تو مى توانى ساعتى را نشان دهى كه هر كس در آن ساعت سفر كند بلا و بدى از او دور شود و از ساعتى برحذر دارى كه هر كس در آن ساعت سفر كند ضرر و زيان او را در برمى گيرد؟! آن كس كه سخنان تو را تصديق كند، قرآن را تكذيب كرده است و براى رسيدن به مطلوب و دفع امور ناخوشايند، از كمك گرفتن از خدا بى نيازى نشان داده است. حضرت سپس رو به مردم كرد و فرمود: اى مردم! از آموختن اختر شناسى بپرهيزيد مگر آن مقدارى كه در بيابان يا دريا وسيله راهيابى مى شود؛ زيرا اختر شناسى به كهانت و پيشگويى مى انجامد و اخترگو مانند كاهن است، و كاهن چون ساحِر و ساحر همانند كافر و كافر در آتش است؛ [اينك] به نام خدا حركت كنيد.

امام صادق عليه السلامـ وقتى به ايشان عرض شد: در بين مردم چنين شهرت دارد كه پرداختن به علم نجوم حرام است و به دين انسان آسيب مى رساند ـفرمود: چنان نيست كه مى گويند، به دينت آسيبى نمى رساند. شما به موضوعى مى پردازيد كه زيادِ آن دست نيافتنى است و اندكِ آن هم كارآيى ندارد. 1. در مبحث تنجيم كتاب مكاسب اثر شيخ مرتضى انصارى آمده است: پيشگويى كردن از روى اوضاع كواكب و حركات آنها اشكال ندارد، به اين معنا كه كسى، با مشاهده وضع معينى در ستارگان مانند نزديكى و دورى و مقابله و اقتران ميان دو ستاره، به صورت گمان و تخمين حكم به وقوع فلان حادثه در آينده بكند. و بلكه، على الظاهر، پيشگويى كردن به صورت قطع و جزم نيز اشكالى ندارد، در صورتى كه آن پيشگويى مبتنى بر تجربه اى قطعى باشد. مثلاً اشكالى ندارد كه فردى با توجه به اين تجربه كه هرگاه سگش شب هنگام از پشت بام به داخل خانه پناه برده در آن شب باران آمده است، با قطع و يقين بگويد كه امشب باران مى بارد. چنان كه نقل مى شود كه اين مطلب براى مروّج و بلكه احياگر علم نجوم خواجه نصير طوسى اتفاق افتاده است. او در يكى از سفرهاى خود نزد آسيابانى كه در خارج شهر آسيابى داشت اتراق كرد. وقتى وارد منزل آسيابان شد، به خاطر گرماى هوا، تصميم گرفت شب را پشت بام بگذارند. صاحب منزل به او گفت: بيا پايين و داخل اتاق بخواب تا از باران محفوظ بمانى. محقق به اوضاع فلكى نگاهى كرد اما نشانه اى كه حاكى از بارش باران باشد مشاهده نكرد. صاحب منزل گفت: من سگى دارم كه شب هايى كه حسّ مى كند باران خواهد آمد به داخل اتاق مى رود. محقق حرف او را قبول نكرد و شب را پشت بام خوابيد اما نيمه شب باران گرفت و محقّق دچار تعجّب شد. مكاسب ص 25.

امام صادق عليه السلامـ در پاسخ به سؤال زنديقى از اختر شناسى ـفرمود: آن علمى است كه منافعش اندك و مضرّاتش بسيار است؛ زيرا آنچه مقدّر باشد به وسيله اين علم دفع نمى شود و جلو بلا را به كمك آن نمى توان گرفت. اگر منجّم از بلا خبر دهد محافظت و مراقبت از خود، او را از قضاى الهى نجات نمى دهد و اگر از خير و خوبيى خبر دهد، نمى تواند به آن شتاب بخشد و اگر بديى برايش پيش آيد، نمى تواند آن را برگرداند. منجّم با علم خدا مى ستيزد و به خيال خودش قضاى خدا را از خلق او برمى گرداند.

امام صادق عليه السلامـ در دعاى بعد از نماز استخاره ـگفت: بار خدايا! تو مردمانى را آفريده اى كه براى تعيين زمان حركات و سكنات خود و فعاليت ها و عقود خويش به طلوع و غروب ستارگان پناه مى برند و مرا آفريدى و من به جاى پناه بردن به اوضاع كواكب و تعيين زمان انتخاب كارها از طريق آنها، به تو پناه مى آورم و يقين دارم كه تو هيچ كس را بر مواقع و جايگاه هاى ستارگان كه در غيب توست آگاه نكرده اى و راه رسيدن به تأثيرات آنها را برايش هموار نساخته اى. تو مى توانى ستارگان را در مدارهايشان از مسير سعدِ عام و خاص، به نحوست منتقل سازى و از نحوست فراگير و موردى به سعد بودن برگردانى؛ زيرا كه تو آنچه را بخواهى محو مى گردانى و آنچه را بخواهى ثبت مى كنى و امّ الكتاب در نزد تو مى باشد.

امام صادق عليه السلام:اختربين همچون كاهن است و كاهن مانند ساحر و ساحر به منزله كافر و كافر در آتش است.

بحار الأنوارـ به نقل از محمّد بن يحيى خثعمى ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: آيا علم نجوم حقيقت دارد؟ حضرت فرمود: آرى. او مى گويد: عرض كردم: آيا در روى زمين كسى هست كه علم نجوم بداند؟ فرمود: آرى، در روى زمين كسانى هستند كه علم نجوم بدانند.