حدیث دربارهلزوم رسيدگى به كار خراج
الإمامُ عليٌّ عليه السلامـ مِن كِتابِهِ للأشتَرِ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ ـ: و تَفَقَّدْ أمرَ الخَراجِ بِما يُصلِحُ أهلَهُ؛ فإنَّ في صَلاحِهِ و صَلاحِهِم صَلاحا لِمَن سِواهُم، و لا صَلاحَ لِمَن سِواهُم إلاّ بِهِم؛ لأنَّ النّاسَ كُلَّهُم عِيالٌ علَى الخَراجِ و أهلِهِ.
و لْيَكُن نَظَرُكَ في عِمارَةِ الأرضِ أبلَغَ مِن نَظَرِكَ في استِجلابِ الخَراجِ؛ لأنَّ ذلكَ لا يُدرَكُ إلاّ بِالعِمارَةِ، و مَن طَلَبَ الخَراجَ بغَيرِ عِمارَةٍ أخرَبَ البِلادَ، و أهلَكَ العِبادَ، و لَم يَستَقِمْ أمرُهُ إلاّ قَليلاً. و إنّما يُؤتى خَرابُ الأرضِ مِن إعوازِ ۱ أهلِها، و إنّما يُعْوِزُ أهلُها لإشرافِ أنفُسِ الوُلاةِ علَى الجَمعِ، و سُوءِ ظَنِّهِم بِالبَقاءِ، و قِلَّةِ انتِفاعِهِم بِالعِبَرِ. ۲
امام على عليه السلامـ در فرمان استاندارى مصر به مالك اشتر ـنوشت: و در كار خراج به گونه اى كه باعث اصلاح خراج گزاران باشد رسيدگى كن؛ زيرا اصلاح امر خراج و خراج گزاران باعث اصلاح ديگران مى شود و امور ديگران جز با سامان يافتن امور خراج گزاران سامان نمى گيرد؛ زيرا همه مردم جيره خوار خراج و خراج گزارانند.
بايد به آبادانى زمين بيشتر بينديشى تا به گرفتن خراج؛ چرا كه خراج جز با وجود آبادانى به دست نمى آيد و هر كس خراج را بدون آبادانى بطلبد، كشور را به ويرانى و بندگان را به نابودى كشاند و فرمانرواييش جز اندكى نپايد. ويرانى هر سرزمينى در حقيقت ناشى از فقر و تنگدستى مردم آن است و مردم نيز زمانى به فقر و تنگدستى دچار مى شوند كه حكمرانان دل به مال اندوزى سپارند و به پايدارى حكومت خود بد بين شوند و از عبرت ها كمتر پند گيرند.