حدیث دربارهميوه خرد
رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آلهـ لَمّا سَألَهُ شَمعونُ بنُ لاوي بنِ يَهودا مِن حَوارِيّي عيسى عليه السلام عَنِ العَقلِ و كَيفِيَّتِهِ و شُعَبِهِ و طَوائفِهِ ـ: إنَّ العَقلَ عِقالٌ مِنَ الجَهلِ و النَّفسُ مِثلُ أخبَثِ الدَّوابِّ، فإن لَم تُعقَلْ حارَتْ، فالعَقلُ عِقالٌ مِنَ الجَهلِ.
و إنَّ اللّهَ خَلَقَ العَقلَ، فقالَ لَهُ: أقبِل فأقبَلَ، و قالَ لَهُ: أدبِرْ فَأدبَرَ، فقالَ اللّهُ تَبارَكَ و تَعالى: و عِزَّتي و جَلالي ما خَلَقتُ خَلقا أعظَمَ مِنكَ، و لا أطوَعَ مِنكَ، بِكَ اُبدِئُ و بِكَ اُعيدُ، لَكَ الثَّوابُ و عَلَيكَ العِقابُ، فتَشَعَّبَ مِنَ العَقلِ الحِلمُ، و مِنَ الحِلمِ العِلمُ، و مِنَ العِلمِ الرُّشدُ، و مِنَ الرُّشدِ العَفافُ، و مِنَ العَفافِ الصِّيانَةُ، و مِنَ الصِّيانَةِ الحَياءُ، و مِنَ الحَياءِ الرَّزانَةُ، و مِنَ الرَّزانَةِ المُداوَمَةُ عَلَى الخَيرِ، و مِنَ المُداوَمَةِ عَلَى الخَيرِ كَراهِيَةُ الشَّرِّ، و مِن كَراهِيَةِ الشَّرِّ طاعَةُ النّاصِحِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در جواب شمعون بن لاوى بن يهودا، حوارىِ عيسى عليه السلام، كه از عقل و چگونگى و شاخه ها و انواع آن پرسيد ـفرمود: همانا عقل زانو بند نادانى است. نفْس مانند شرورترين حيوانات است كه اگر پايشان بسته نشود، گم و سرگشته مى شوند. پس، عقل زانو بند نادانى است. همانا خداوند عقل را آفريد و بدو فرمود: رو كن و او رو كرد و فرمود: برگرد و او برگشت. پس، خداوند تبارك و تعالى فرمود: به عزّت و جلالم سوگند كه هيچ آفريده اى با عظمت تر و فرمانبردارتر از تو نيافريدم. به تو آغاز مى كنم و به تو برمى گردانم، پاداش از آنِ توست و كيفر هم به دوش توست.
از عقل، بردبارى منشعب شد و از بردبارى، دانايى و از دانايى، رهيابى و از رهيابى، پاكدامنى و از پاكدامنى، خويشتندارى و از خويشتندارى، حيا و از حيا، وقار و از وقار، مداومت در كار خوب و از مداومت كار خوب، نفرت داشتن از بدى و از ناخوش داشتنِ بدى، پيروى از راهنماى خيرخواه.
۱.تحف العقول: 15، اُنظر تمام الكلام.