حدیث دربارهتشخيص خويها از يكديگر

عنه عليه السلام:الفَضائلُ أربَعةُ أجْناسٍ، أحَدها: الحِكمَةُ و قِوامُها في الفِكْرَةِ، و الثّاني: العِفَّةُ و قِوامُها في الشّهْوَةِ، و الثّالثُ: القُوَّةُ و قِوامُها في الغَضَبِ، و الرّابعُ: العَدلُ و قِوامُهُ في اعْتِدالِ قُوى النَّفْسِ. ۱

امام على عليه السلام:فضايل بر چهار گونه اند: اوّل: حكمت كه جانمايه آن در فكر و انديشه است؛ دوم: عفّت كه شالوده آن شهوت است؛ سوم: قدرت و توانايى كه اساس آن خشم است و چهارم: عدالت كه ريشه آن، اعتدال هواى نفْس است.

۱.بحار الأنوار: 78/81/68.

کلیدواژه‌ها اخلاق تشخیص خویها از یکدیگر

احادیث دیگر این موضوع

امام على عليه السلام:تشخيص خويها از يكديگر، و آشكار كردن خويهاى پسنديده، و سركوب كردن خويهاى ناپسند، سرآمد دانش و دانايى است.

امام عسكرى عليه السلام:همانا بخشندگى را اندازه اى است، كه اگر از آن فراتر رود، اسراف است و دور انديشى و احتياط را اندازه اى است، كه چون از آن تجاوز شود، بزدلى است و صرفه جويى را حدّى است، كه اگر از آن فراتر رود، بخل است و شجاعت را نيز اندازه اى است، كه فراتر از آن تهوّر و بى باكى است. 1. ابو حامد غزّالى مى نويسد: همان گونه كه زيبايى چهره ظاهرى تنها با زيبايى چشمان فراهم نمى آيد، بلكه بايد همه اعضاى ديگر مانند بينى و دهان و گونه نيز زيبا باشند، تا زيبايى چهره كامل گردد، در درون و باطن آدمى نيز چهار عنصر اصلى است كه بايد اين هر چهار ركن زيبا باشند، تا زيبايى و نيكويى خُلق كامل گردد. وقتى اركان چهارگانه باطنى متعادل و متناسب شدند، خوش خويى فراهم مى شود. اين اركان عبارتند از: نيروى علم، نيروى خشم، نيروى شهوت و نيروى اعتدال ميان سه نيروى ياد شده ديگر. حُسن و اعتدالِ نيروى خشم را شجاعت مى گويند و حسن و اعتدالِ نيروى شهوت را عفّت مى نامند. اگر نيروى خشم از حدّ اعتدال فزونتر شود، آن را تهوّر مى نامند و اگر به ضعف و كاستى بگرايد آن را ترسويى و بُزدلى مى گويند. نيروى شهوت نيز اگر از مرز اعتدال به فزونى گرايد آن را شَرَه و سيرى ناپذيرى مى نامند و اگر به كاستى گرايد آن را خُمود و سرد مزاجى مى گويند. آنچه پسنديده است همان اعتدال و حدّ وسط است كه فضيلت مى باشد و افراط و تفريط رذيلت و نكوهيده اند. اما نيروى عدالت، طرف افراط و تفريط، يا افزايش و كاهش ندارد، بلكه يك نقطه مقابل و ضدّ دارد، و آن ستم و جور است. و اما نيروى دانش يا حكمت، جانب افراط آن را كه استفاده از آن در راه رسيدن به هدفهاى باطل و نادرست باشد مكّارى و جُربُزه مى گويند و جنبه تفريط آن را بلاهت و كودنى. و حدّ وسط آن را حكمت مى نامند. بنا بر اين اركان و مبانى اخلاق چهار چيز است: حكمت، شجاعت، عفّت و عدالت. همه خويهاى نيك و پسنديده از اعتدال اين چهار اصل سر مى زند.