بخش نامه عمومى معتضد عبّاسى
1 حدیث
تاريخ الطبريـ في ذِكرِ وَقائِعِ سَنَةِ 284 ه ـ: في هذِهِ السَّنَةِ عَزَمَ المُعتَضِدُ بِاللّهِ عَلى لَعنِ مُعاوِيَةَ بنِ أبي سُفيانَ عَلَى المَنابِرِ، وأَمرَ بِإِنشاءِ كِتابٍ بِذلِكَ يُقرُأُ عَلَى النّاسِ، فَخَوَّفَهُ عُبَيدُ اللّهِ بنُ سُلَيمانَ بنِ وَهبٍ اضطِرابَ العامَّةِ، وأنَّهُ لا يَأمَنُ أن تَكونَ فِتنَةٌ، فَلَم يَلتَفِت ءالى ذلِكَ. وأمَرَ بِإِخراجِ الكِتابِ الَّذي كانَ المَأمونُ أمَرَ بِإِنشائِهِ بِلَعنِ مُعاوِيَةَ، فَاُخرِجَ لَهُ مِنَ الدّيوانِ، فَأَخَذَ مِن جَوامِعِهِ نُسخَةَ هذَا الكِتابِ. وفيهِ بَعدَ الحَمدِ وَالثَّناءِ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله:
وكانَ مِمَّن عانَدَهُ ونابَذَهُ وكَذَّبَهُ وحارَبَهُ مِن عَشيرَتِهِ العَدَدُ الأَكثَرُ، وَالسَّوادُ الأَعظَمُ،
تاريخ الطبرىـ در گـزارش حـوادث سـال 284 هجرى ـ: در اين سال، معتضد (خليفه عبّاسى)، تصميم بر لعن معاوية بن ابى سفيان بر منبرها گرفت و فرمان به نوشتن نامه اى در اين زمينه داد كه براى مردم، خوانده شود. عبيد اللّه بن سليمان بن وَهْب، او را از شورش عمومى برحذر داشت و اين كه تضمينى نيست كه فتنه اى به پا نشود؛ امّا معتضد، بدان توجّهى نكرد. و دستور داد نامه اى را كه مأمون در آن دستور لعن معاويه را داده بود، بيرون كشند. آن نامه را از ديوان [حكومتى] بيرون آوردند و از مجموع آن نامه، متن اين نامه استخراج شد. در اين نامه، پس از حمد و ثنا بر پيامبر خدا چنين آمده است:
او (پيامبر خدا) كسى بود كه بيشتر قبيله اش با او دشمنى ورزيده، مخالفت كردند، تكذيبش نمودند و با او به پيكار برخاستند. و بيشتر توده ها، او
۱.الإسراء: 60.
۲.القدر: 3.
۳.يونس: 91.
۴.النساء: 93.
۵.الأحزاب: 5.
۶.الرَّهَقُ: غِشيانُ المَحارِمِ (المصباح المنير: ص 242 «رهق»).
۷.يقال عَبِد يعبَدُ عَبَدا: أي غَضِب غَضَبَ أنَفَة (النهاية: ج 3 ص 170 «عبد»).
۸.تاريخ الطبري: ج 10 ص 54. قال الطبري بعد نقل هذا الكتاب: إنّ عبيد اللّه بن سليمان أحضر يوسف بن يعقوب القاضي وأمره أن يعمل الحيلة في إبطال ما عزم عليه المعتضد، فمضى يوسف بن يعقوب فكلّم المعتضد في ذلك، وقال له: يا أمير المؤمنين! إنّي أخاف أن تضطرب العامّة، ويكون منها عند سماعها هذا الكتاب حركة. فقال: إن تحرّكت العامّة أو نطقت وضعت سيفي فيها، فقال: يا أمير المؤمنين، فما تصنع بالطالبيّين الذين هم في كلّ ناحية يخرجون ويميل إليهم كثير من الناس لقرابتهم من الرسول ومآثرهم وفي هذا الكتاب إطراؤهم؟ أو كما قال، وإذا سمع الناس هذا كانوا إليهم أميل، وكانوا هم أبسط ألسنةً، وأثبت حجّةً منهم اليوم. فأمسك المعتضد فلم يردّ عليه جوابا ولم يأمر من الكتاب بعده بشيء (تاريخ الطبري: ج 10 ص 63)، وقال ابن الأثير: كان عبيد اللّه ـ الذي سعى في عدم قراءة هذا الكتاب ـ من المنحرفة عن عليّ عليه السلام (الكامل في التاريخ: ج 4 ص 585).
۹.اين، نامى است برگرفته از آيه 60 سوره توبه كه: «اميد است با مدارا و مهربانى كردن با آنها از دشمنى دست بكشند». (م)
۱۰.«قتل صبرا» كه در متن عربى آمده، به معناى كشتن در اسارت، دست بسته و همراه با شكنجه به كار مى رود و معناى جامع همه اينها كشتن در غير ميدان نبرد است. (م)
۱۱.اشاره دارد به لشكر كشى يزيد به شهر مدينه در سال 63 هجرى كه در آن سيصد تن از مردم مدينه كشته شدند و سه شبانه روز به غارت و فساد پرداختند. (م)
۱۲.تاريخ الطبرى: ج 10 ص 54. طبرى پس از نقل اين نامه گفته است: عبيد اللّه بن سليمان، يوسف بن يعقوب قاضى را احضار كرد و به وى فرمان داد كه در خنثا كردن تصميم معتضد، حيله اى به كارگيرد. يوسف بن يعقوب رفت و در اين باره با معتضد، صحبت كرد و به وى گفت: اى امير مؤمنان! مى ترسم كه مردم، نگران شوند و با شنيدن اين نامه، شورشى در ميان آنان ايجاد گردد. معتضد گفت: اگر مردم به پا خيزند يا سخنى بر زبان آورند، به رويشان شمشير خواهم كشيد. يوسف گفت: اى امير مؤمنان! با خاندان ابو طالب چه مى كنى كه در هر ناحيه اى قيام مى كنند و به خاطر خويشاوندى با پيامبر صلى الله عليه و آله و فضايلشان، مردم به سوى آنان مى روند كه در اين نامه، ستايش آنان است؟ يا چنين گفت: اگر مردم مطالب اين نامه را بشنوند، بيشتر به سوى آنان ميل مى كنند. آنان زبانشان گشاده تر است و محبّت و دليلشان قوى تر. معتضد، سكوت كرد و پاسخى نداد و پس از نوشته شدنِ آن نامه، به چيزى فرمان نداد (تاريخ الطبرى: ج 10 ص 63). ابن اثير مى گويد: عبيد اللّه كه تلاش مى كرد اين نامه خوانده نشود، از كناره گيران از على عليه السلام بود (الكامل فى التاريخ: ج 4 ص 585).
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عبادیدعا و ذکرشناخت نامه کسانی که مورد نفرین قرار گرفته اند +2 مورد دیگر