درنگ و مدارا ، به اميدِ هدايت پذيرى

2 حدیث
شرح نهج البلاغة:لَمّا مَلَكَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام الماءَ بِصِفّينَ، ثُمَّ سَمَحَ لِأَهلِ الشّامِ بِالمُشارَكَةِ فيهِ وَالمُساهَمَةِ، رَجاءَ أن يَعطِفوا إلَيهِ، وَاستِمالَةً لِقُلوبِهِم وإظهارا لِلمَعدَلَةِ وحُسنِ السّيرَةِ فيهِم، مَكَثَ أيّاما لا يُرسِلَ إلى مُعاوِيَةَ، ولا يَأتيهِ مِن عِندِ مُعاوِيَةَ أحَدٌ. وَاستَبطَأَ أهلُ العِراقِ إذنَهُ لَهُم فِي القِتالِ، وقالوا: يا أميرَ المُؤمِنينَ! خَلَّفنا ذَرارِيَّنا ونِساءَنا بِالكوفَةِ، وجِئنا إلى أطرافِ الشّامِ لِنَتَّخِذَها وَطَنا؟! ائذَن لَنا فِي القِتالِ، فِإِنَّ النّاسَ قَد قالوا. قالَ لَُهم عليه السلام: ما قالوا؟ فَقالَ مِنهُم قائِلٌ: إنَّ النّاسَ يَظُنّونَ أنَّكَ تَكرَهُ الحَربَ كِراهِيَةً لِلمَوتِ، وإنَّ مِن النّاسِ مَن

شرح نهج البلاغة:امير مؤمنان در صِفّين بر آب تسلّط يافت و آن گاه با اهل شام مدارا ورزيد؛ يعنى در آب، شريك و سهيمشان ساخت، بدان اميد كه به وى بگرايند و نيز از آن رو كه دل هاشان را به دست آورَد و دادگرى و نيكْ سيرتى را به ايشان نشان دهد. از آن پس، چند روز درنگ ورزيد، بى آن كه وى پيك نزد معاويه فرستد يا معاويه نزد او پيك روانه كند. عراقيان در اذن طلبيدن از على عليه السلام براى نبرد، شتاب مى ورزيدند و مى گفتند: اى امير مؤمنان! ما كودكان و فرزندانمان را در كوفه بر جاى نهاده و به پيرامون شام آمده ايم تا در آن وطن گزينيم؟ به ما اذن نبرد بده، كه سپاهيان [چيزها]مى گويند. على عليه السلام به ايشان گفت: «چه [چيزهايى]مى گويند؟». يكى از آنان گفت: آنها مى پندارند تو از بيمِ مرگ، جنگ را خوش نمى دارى.

۱.شرح نهج البلاغة: ج 4 ص 13؛ بحار الأنوار: ج 32 ص 447.
الإمام عليّ عليه السلامـ مِن كَلامٍ لَهُ عليه السلام وقَدِ استَبطَأَ أصحابُهُ إذنَهُ لَهُم فِي القِتالِ بِصِفّينَ ـ: أمّا قَولُكُم: أكُلَّ ذلِكَ كَراهِيَةَ المَوتِ؟ فَوَاللّهِ ما اُبالي، دَخَلتُ إلَى المَوتِ أو خَرَجَ المَوتُ إلَيَّ. وأمّا قَولُكُم: شَكّا في أهلِ الشّامِ، فَوَاللّهِ ما دَفَعتُ الحَربَ يَوما إلّا وأنا أطمَعُ أن تَلحَقَ بي طائِفَةٌ فَتَهتَدِيَ بي، وتَعشُوَ ۱ إلى ضَوئي، وذلِكَ أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أقتُلَها عَلى ضَلالِها، وإن كانَت تُبوءُ بِآثامِها. ۲
امام على عليه السلامـ برگرفته كلام او، آن گاه كه يارانش در خواستن اذن جنگ در صِفّين شتاب مى ورزيدند ـ: امّا اين كه گفتيد: آيا اين همه [تأخير]براى ناخوشايند داشتنِ مرگ است؟ به خدا سوگند، برايم فرقى نمى كند كه من به سوى مرگ درآيم يا مرگ به سوى من روان شود. و امّا اين سخنتان كه [شايد] در [جنگ با] شاميان به شك افتاده ام؛ به خدا سوگند كه هيچ روزى جنگ را به تأخير نيفكنده ام، مگر از آن رو كه اميدوار بوده ام دسته اى [از ايشان] به من بپيوندند و هدايت پذيرند و از نورِ من بينايى گيرند. و اين، براى من دوست داشتنى تر از آن است كه ايشان را در عين گم راهى شان بكُشم، هر چند اگر كشته شوند، به كيفر گناهانشان گرفتار خواهند گشت».
۱.يعشو: يُبْصِرُ بها بَصَرا ضَعيفا (النهاية: ج 3 ص 243 «عشا»).
۲.نهج البلاغة: الخطبة 55، بحار الأنوار: ج 32 ص 556 ح 464.