سرزنش اهل بصره از سوى امام

الجملـ به نقل از حارث بن سريع ـ: چون اميرمؤمنان بر مردم بصره پيروز شد و آنچه را در لشكرگاه دشمن بود، تقسيم كرد، به سخنرانى در ميان آنان ايستاد و خداوند را ستود و ثنا گفت و بر پيامبر او درود فرستاد و فرمود: «اى مردم! به راستى كه خداوند عز و جل داراى رحمت گسترده و آمرزش هميشگى براى اهل طاعت است و چنين مقدّر كرده كه كيفر و عِقابش براى گناهكاران باشد. اى مردم بصره! اى اهالى شهرِ زير و رو شده! و اى سربازان زن! و اى پيروان چارپا! [همين كه آن حيوانْ]صدا كرد، پاسخ گفتيد و چون پِى شد، عقب نشستيد. مغزتان كوچك است و پيمانتان تفرقه، و دينتان دورويى است، و شما فاسقانى از دين به در رفته ايد. اى اهل بصره! شما بدترينِ آفريدگانِ خداونديد. زمين شما به آب، نزديك است و از آسمان، دور. سبُك مغزيد و پست

الأخبار الطوال:على عليه السلام وارد بصره شد و به مسجد بزرگ شهر، در آمد. مردم، نزد او گِرد آمدند. بر فراز منبر شد، خداوند را ستود و ثنا گفت و بر پيامبر صلى الله عليه و آله درود فرستاد. سپس فرمود: «امّا بعد؛ به راستى كه خداوند، داراى رحمتى گسترده و كيفرى دردناك است. اى بصريان! نسبت به من، چه گمان داريد؟ اى لشكريان زن! و اى پيروان چارپا! [آن حيوانْ]صدا كرد و شما پيكار كرديد، و [چون]پِى شد، گريختيد. خُلق و خوى شما سبُك [و بى مايه] است، و پيمان شما تفرقه، و آبتان تلخ. زمينتان به آبْ، نزديك است و از آسمان، دور. به خدا سوگند، روزى بر اين [شهر] خواهد گذشت كه از آن جز كنگره مسجدها مانند سينه كشتى در دريا چيزِ ديگرى ديده نشود. به خانه هاى خود بازگرديد». آن گاه از منبر، پايين آمد و به لشكرگاه خود

معجم البلدان:در گزارشى آمده است كه كه چون على عليه السلام از جنگ جملْ فراغت يافت، وارد بصره شد و به مسجد جامع در آمد. سپس بر منبر رفت و خداوند را سپاس و ثنا گفت و بر پيامبر صلى الله عليه و آله درود فرستاد. آن گاه فرمود: «امّا بعد؛ به راستى كه خداوند، داراى رحمت گسترده است. گمان شما چيست، اى بصريان؟ اى اهل شوره زار و اى اهل شهر غرق شده، كه سه بار با مردمش در آب فرو رفته است و بار چهارم آن نيز با خداست! اى لشكريان زن!». آن گاه، حوادث پيشين آن را بر شمرد و فرمود: «به خانه هاى خود بازگرديد و از خداوند و پيشواى خويش، اطاعت كنيد». على عليه السلام از بصره بيرون رفت تا به سرزمين «مربد» رسيد. نگاهى به آن انداخت و فرمود: «سپاسْ خداوندى را كه مرا از بدْ خاك ترينِ سرزمين ها و زود آوارشونده ترينِ