حدیث دربارهدادن امتيازاتِ ويژه به پسر عمويش مروان بن حَكَم

تاريخ أبي الفداء:أقطَعَ [عُثمانُ] مَروانَ بنَ الحَكَمِ فَدَكَ ۱، وهِيَ صَدَقَةُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله الَّتي طَلَبَتها فاطِمَةُ ميراثا! فَرَوى أبو بَكرٍ عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: نَحنُ مَعاشِرَ الأَنبِياءِ لا نُوَرِّثُ، ما تَرَكناهُ صَدَقَةٌ. ولَم تَزَل فَدَكُ في يَد مَروانَ وبَنيهِ إلى أن تَوَلّى عُمَرُ بنُ عَبدِ العَزيزِ، فَانتَزَعَها مِن أهلِهِ ورَدَّها صَدَقَةً. ۲

تاريخ أبى الفداء:عثمان، فَدَك ۳ را به مروان بن حكم داد، در حالى كه آن، صدقه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بود كه چون فاطمه عليها السلام به عنوان ميراث، مطالبه اش كرد، ابو بكر از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت كرد كه: «ما پيامبران، آنچه را بر جاى مى نهيم، صدقه است، نه ارث». فدك، پيوسته در دست مروان و پسرانش بود، تا آن كه عمر بن عبد العزيز، خليفه شد و آن را از تصرف كنندگانش گرفت و صدقه اش گردانْد.

۱.فدك: قرية من قرى اليهود بينها وبين المدينة يومان، وكانت لرسول اللّه صلى الله عليه و آله لأنّه فتحها هو وأمير المؤمنين عليه السلام، وأعطاها رسول اللّه صلى الله عليه و آله لفاطمة وكانت في يدها إلى أن توفّي رسول اللّه صلى الله عليه و آله، فأُخذت من فاطمة بالقهر والغلبة (مجمع البحرين: ج 3 ص 1370 «فدك»).

۲.تاريخ أبي الفداء: ج 1 ص 169 وراجع شرح نهج البلاغة: ج 1 ص 198 والمعارف لابن قتيبة: ص 195.

۳.فدك، آبادى اى در حجاز با فاصله سه روز راه از مدينه است كه براى يهوديان بود و پس از فتح خيبر، خداوند در دل هاى صاحبانش هراس افكند و بر سر نصف محصول آن با پيامبر صلى الله عليه و آله مصالحه كردند و پيامبر صلى الله عليه و آله پذيرفت و به او اختصاص يافت؛ چون آن را با جنگ نگرفته بود. پيامبر صلى الله عليه و آله آن را به جگر گوشه اش فاطمه عليها السلام بخشيد و سپس ابو بكر، آن را از او گرفت (معجم البلدان: ج 4 ص 238).

کلیدواژه‌ها موجبات شورش بر عثمان گردش ثروت در میان توانگران دادن امتیازات ویژه به پسر عمویش مروان بن حکم

احادیث دیگر این موضوع

تاريخ اليعقوبى:در سال 27 هجرى، عثمان، مردم را براى فتح افريقا گسيل داشت. غنائم فراوانى به دست آمد كه به دو ميليون و پانصد و بيست هزار دينار رسيد. برخى روايت كرده اند كه عثمان، دخترش را به همسرى مروان بن حكم در آورد و يك پنجم اين مال را به او داد.

أنساب الأشرافـ به نقل از عبد اللّه بن زبير ـ: در سال 27 هجرى، عثمان، ما را براى جنگ به افريقا گسيل داشت. عبد اللّه بن سعد بن ابى سَرح، به غنيمت هاى پر ارزشى دست يافت و عثمان، يك پنجم (خُمس) غنيمت ها را به مروان بن حكم بخشيد.

شرح نهج البلاغة:هنگامى كه عثمان، دخترش اُمّ اَبان را به همسرى مروان در آورد، فرمان داد تا از بيت المال، صد هزار [درهم] به وى بدهند. پس، زيد بن ارقم، مسئول بيت المال، كليدها [ى بيت المال] را آورد و جلوى عثمان نهاد و گريست. عثمان گفت: آيا به خاطر اين كه صله رحم مى كنم، مى گريى؟ گفت: نه. به خدا سوگند، اگر به مروان صد درهم نيز بدهى، زياد داده اى! عثمان گفت: اى ابن ارقم! كليدها را بگذار كه به زودى، كس ديگرى را [به جاى تو]مى يابيم.

أنساب الأشرافـ به نقل از اُمّ بَكر، دختر مِسوَر ـ: چون مروانْ خانه اش را در مدينه ساخت، مردم را به مهمانى دعوت كرد و مِسوَر نيز در ميان دعوت شدگان بود. مروان در گفتگويش با آنان گفت: به خدا سوگند، براى اين خانه ام، درهمى يا بيشتر را از بيت المال مسلمانان هزينه نكرده ام. مسور گفت: اگر غذايت را مى خوردى و ساكت مى ماندى، برايت بهتر بود! تو همراه ما در افريقا جنگيدى، در حالى كه دارايى و بَرده و كارگر و اعتبارت، از همه ما كم تر بود. [عثمان]ابن عفّان، خُمس [غنيمت]هاى افريقا را به تو داد، و [نيز]كارگزار گردآورى زكات بودى و دارايى هاى مسلمانان را ربودى!!