شايستگان خلافت از ديدگاه عمر

تاريخ اليعقوبى:از ابن عبّاس روايت شده است كه گفت: پاسى از شب گذشته بود كه عمر بن خطّاب درِ خانه ام را زد و گفت: با ما بيرون بيا تا از اطراف مدينه حراست كنيم. پس، تازيانه به گردن و پا برهنه آمد تا به گورستان غَرقَد ۱۴ رسيد. به پشت دراز كشيد و با دستش بر گودى كف پايش مى زد و سخت آه مى كشيد. به او گفتم: اى امير مؤمنان! چه چيزْ تو را به اين كار وا داشته است؟ گفت: امر خدا، اى ابن عبّاس! گفتم: اگر مى خواهى، تو را از راز درونت خبردهم. گفت: اى سخنور ماهر! آغاز كن كه چون مى گويى، نيكو مى گويى. گفتم: خلافت را به ياد آوردى و اين كه آن را به سوى چه كسى بكشانى. گفت: درست گفتى. به او گفتم: چرا از عبد الرحمان بن عوف، غافلى؟ گفت: او مردى خسيس است. اين كار، شايسته كسى است كه عطاكننده بى

شرح نهج البلاغةـ به نقل از ابن عبّاس ـ: نزد عمر بودم. چنان نفسى كشيد كه پنداشتم دنده هايش از هم باز شد. گفتم: اى امير مؤمنان! اين نفَس را جز اندوهى سخت، بيرون نداد. گفت: آرى به خدا، اى ابن عبّاس! من بسيار انديشيدم؛ ولى ندانستم كه پس از خود، اين امارت را براى چه كسى قرار دهم. سپس گفت: شايد تو، سَرورت را شايسته آن مى بينى. گفتم: با آن جهاد و سابقه و خويشى و علمش، چه چيزى جلوى او را مى گيرد؟ گفت: درست مى گويى؛ امّا او مردى شوخ طبع است. گفتم: چرا طلحه را برنمى گزينى؟ گفت: فخرفروش است، با آن انگشت قطع شده اش! گفتم: عبد الرحمان [چه]؟ گفت: مردى ناتوان است. اگر امارت به او برسد، مُهرش را به دست زنش مى سپارد. گفتم: و زبير؟ گفت: بدخو و حريص است و براى يك مَن گندمِ نم كشيده، سيلى

الإمامة و السياسةـ به نقل از عمر بن خطّاب، درباره ماجراى شورا ـ: اى سعد! به خدا سوگند، هيچ چيز، جز تندى و درشتى ات مرا از اين كه تو را جانشين خود سازم، باز نمى دارد. افزون بر اين، تو مرد جنگى [و نه مرد خلافت]. و اى عبد الرحمان! چيزى مانع [جانشينى] تو نيست، جز آن كه [در تكبّر،]فرعون اين امّت هستى. و اى زبير! چيزى مانع تو نيست، جز آن كه در حال خشنودى، مؤمنى و در حال خشم، كافر. و چيزى مانع طلحه نيست، جز خودپسندى و تكبّرش و اين كه اگر حاكم شود، مُهرش را در انگشت زنش قرار مى دهد. و اى عثمان! چيزى مرا از تو باز نمى دارد، جز تعصّب و محبّت تو به قوم و خاندانت (بنى اميّه). و اى على! چيزى مرا از تو باز نمى دارد، جز آزمندى ات به خلافت؛ امّا اگر حكومت به تو سپرده شود، تو شايسته ترين فرد قوم

الطبقات الكبرىـ به نقل از عمرو بن ميمون ـ: روزى كه عمرْ زخم خورد، او را ديدم. او گفت: على، عثمان، طلحه، زبير، عبد الرحمان بن عوف و سعد را به نزد من بخوانيد. امّا تنها با على عليه السلام و عثمان سخن گفت. او به على عليه السلام گفت: شايد اين قوم، خويشاوندى نسبى و سببى ات را با پيامبر صلى الله عليه و آله و آنچه را خداوند از فقه و علم به تو داده است، قدر بدانند. پس اگر اين حكومت را به عهده گرفتى، در آن از خدا پروا كن. سپس عثمان را فرا خواند و گفت: اى عثمان! شايد اين قوم، خويشاوندى سببى ات با پيامبر صلى الله عليه و آله و نيز سن و بزرگى ات را قدر بدانند. اگر اين حكومت را به عهده گرفتى، در آن از خدا پروا كن و فرزندان ابى مُعَيط را بر گردن مردم، سوار مكن. سپس گفت: صُهَيب را برايم فرا بخوانيد.