هجوم به خانه فاطمه ، دختر پيامبر
6 حدیث
أنساب الاشراف عن ابن عبّاس:بَعَثَ أبو بَكرٍ عُمَرَ بنَ الخَطّابِ إلى عَلِيٍّ حينَ قَعَدَ عَن بَيعَتِهِ وقالَ: ائتِني بِهِ بِأَعنَفِ العُنفِ، فَلَمّا أتاهُ جَرى بَينَهُما كَلامٌ فَقالَ عَلِيٌّ: اِحلِب حَلبا لَكَ شَطرُهُ، وَاللّهِ ما حِرصُكَ عَلى إمارَتِهِ اليَومَ إلّا لِيُؤَمِّرَكَ غَدا. ۱
أنساب الأشرافـ به نقل از ابن عبّاس ـ: هنگامى كه على عليه السلام از بيعت با ابو بكر خوددارى ورزيد، ابو بكر، عمر بن خطّاب را به سوى على عليه السلام فرستاد و گفت: او را با شديدترين و سخت ترين شكل، نزد من آر.
چون عمر به نزد على عليه السلام آمد، سخنانى ميان آن دو رد و بدل شد و على [به كنايه]فرمود: «شيرى را بدوش كه سهمى از آن براى توست! به خدا سوگند، امروز، اشتياق تو به حكومت ابوبكر، جز براى آن نيست كه فردا تو را امير كند».
۱.أنساب الأشراف: ج 2 ص 269، الإمامة والسياسة: ج 1 ص 29 نحوه وفيه «واشدد له اليوم أمره يردده عليك غدا» بدل «واللّه ما.»؛ الشافي: ج 3 ص 240 عن ابن عبّاس، الاحتجاج: ج 1 ص 183 ح 36 نحوه وفيه «اشدد له اليوم ليردّ عليك غدا» بدل «واللّه ما.».
أنساب الأشراف عن سليمان التيمي وعن ابن عَون:إنَّ أبا بَكرٍ أرسَلَ إلى عَلِيٍّ يُريدُ البَيعَةَ، فَلَم يُبايِع. فَجاءَ عُمَرُ، وَمَعَهُ قَبَسٌ، فَتَلَقَّتهُ فاطِمَةُ عَلَى البابِ، فَقالَت فاطِمَةُ: يَابنَ الخَطّابِ!! أ تُراكَ مُحَرِّقا عَلَيَّ بابي؟! قالَ: نَعَم!!، وذلِكَ أقوى فيما جاءَ بِهِ أبوكِ. ۱
أنساب الأشرافـ به نقل از سليمان تَيمى و ابن عون ـ: ابو بكر به دنبال على عليه السلام فرستاد و از او بيعت خواست؛ [امّا]او بيعت نكرد. پس عمر آمد و همراه او شعله اى از آتش بود.
فاطمه عليها السلام او را در آستانه در ديد و فرمود: «اى پسر خطّاب! آيا درِ خانه ام را بر روى من آتش مى زنى؟».
گفت: آرى، و اين، آنچه را پدرت آورْد، استوارتر مى كند.
۱.أنساب الأشراف: ج 2 ص 268؛ بحار الأنوار: ج 28 ص 389.
تاريخ الطبري عن زياد بن كُلَيب:أتى عُمَرُ بنُ الخَطّابِ مَنزِلَ عَلِيٍّ وَفيهِ طَلحَةُ وَالزُّبَيرُ ورِجالٌ مِنَ المُهاجِرينَ، فَقالَ: وَاللّهِ لَاُحرِقَنَّ عَلَيكُم أَو لَتَخرُجُنَّ إلَى البَيعَةِ. فَخَرَجَ عَلَيهِ الزُّبَيرُ مُصلِتا بِالسَّيفِ، فَعَثَرَ فَسَقَطَ السَّيفُ مِن يَدِهِ، فَوَثَبوا عَلَيهِ فَأَخَذوهُ. ۱
تاريخ الطبرىـ به نقل از زياد بن كليب ـ: عمر بن خطّاب به خانه على عليه السلام كه در آن، طلحه و زبير و مردانى از مهاجران بودند، آمد و گفت: به خدا سوگند، يا [خانه را] با شما آتش مى زنم، يا براى بيعتْ بيرون آييد.
زبير با شمشير آخته، به سوى او بيرون دويد؛ امّا [پايش] لغزيد و شمشير از دستش به زمين افتاد. پس بر او ريختند و دستگيرش نمودند.
۱.تاريخ الطبري: ج 3 ص 202، شرح نهج البلاغة: ج 2 ص 56 عن سلمة بن عبد الرحمن و ج 6 ص 48 عن أبي زيد عمر بن شبّه عن رجاله وكلاهما نحوه.
تاريخ اليعقوبي:بَلَغَ أبا بَكرٍ وعُمَرَ أنَّ جَماعَةً مِنَ المُهاجِرينَ وَالأَنصارِ قَدِ اجتَمَعوا مَعَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ في مَنزِلِ فاطِمَةَ بِنتِ رَسولِ اللّهِ، فَأَتَوا في جَماعَةٍ حَتّى هَجَمُوا الدّارَ. ودَخَلُوا الدّارَ فَخَرَجَت فاطِمَةُ فَقالَت: وَاللّهِ لَتَخرُجُنَّ أو لَأَكشِفَنَّ شَعري وَلَأَعِجَّنَّ إلَى اللّهِ. فَخَرَجوا وخَرَجَ مَن كانَ فِي الدّارِ، وأقامَ القَومُ أيّاما، ثُمَّ جَعَلَ الواحِدُ بَعدَ الواحِدِ يُبايِعُ، وَلَم يُبايِع عَلِيٌّ إلّا بَعدَ سِتَّةِ أشهُرٍ. ۱
تاريخ اليعقوبى:به ابو بكر و عمر خبر رسيد كه گروهى از مهاجران و انصار، در منزل فاطمه (دختر پيامبر خدا)، با على بن ابى طالب عليه السلام گرد آمده اند. پس با گروهى آمدند تا به خانه هجوم برند. آنان، داخل خانه شدند.
فاطمه عليها السلام بيرون آمد و فرمود: «به خدا سوگند، يا بيرون رويد، يا موهايم را باز و پريشان مى كنم و به خدا شِكوه مى برم».
پس [مهاجمان]بيرون رفتند و هر كس هم درون خانه بود، بيرون آمد و چند روزى بيعت نكردند و سپس يكى پس از ديگرى بيعت كردند، و على عليه السلام بيعت نكرد، مگر پس از شش ماه.
۱.تاريخ اليعقوبي: ج 2 ص 126.
الإمامة والسياسة:إنَّ أبا بَكرٍ تَفَقَّدَ قَوما تَخَلَّفوا عَن بَيعَتِهِ عِندَ عَلِيٍّ كَرَّمَ اللّهُ وَجهَهُ، فَبَعَثَ إلَيهِم عُمَرَ، فَجاءَ فَناداهُم وهُم في دارِ عَلِيٍّ، فَأَبَوا أن يَخرُجوا، فَدَعا بِالحَطَبِ وقالَ: وَالَّذي نَفسُ عُمَرَ بِيَدِهِ، لَتَخرُجُنَّ أو لَاُحرِقَنَّها عَلى مَن فيها، فَقيلَ لَهُ: يا أبا حَفصٍ، إنَّ فيها فاطِمَةَ. فَقالَ: وَإن!!
فَخَرَجوا فَبايَعوا إلّا عَلِيّا؛ فَإِنَّهُ زَعَمَ أنَّهُ قالَ: حَلَفتُ أن لا أخرُجَ وَلا أضَعَ ثَوبي عَلى عاتِقي حَتّى أجمَعَ القُرآنَ، فَوَقَفَت فاطِمَةُ عليها السلام عَلى بابِها فَقالَت: لا عَهدَ لي بِقَومٍ حَضَروا أسوَأَ مَحضَرٍ مِنكُم، تَرَكتُم رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله جَنازَةً بَينَ أيدينا، وَقَطَعتُم أمرَكُم بَينَكُم،
الإمامة و السياسة:ابو بكر، از كسانى كه از بيعتش سر باز زده بودند و نزد على ـ كه خداوندْ او را بزرگ و گرامى بدارد ـ به سر مى بردند، جويا شد و عمر را به دنبال آنان فرستاد.
عمر، آنان را، در حالى كه درون خانه على عليه السلام بودند، ندا داد. پس، از بيرون آمدن خوددارى نمودند. عمر، هيزم خواست و گفت: سوگند به كسى كه جان عمر به دست اوست، يا بيرون مى آييد، يا خانه را با هر كه در آن است، مى سوزانم.
به او گفته شد: اى ابو حفص! درون اين خانه، فاطمه است!
گفت: حتّى اگر [فاطمه درون خانه باشد].
پس بيرون آمدند و بيعت كردند، جز على عليه السلام كه فرمود: «سوگند خورده ام كه بيرون نيايم و ردا بر دوش نيندازم، تا آن كه قرآن را گرد آورم».
فاطمه ـ كه خداوند از او خشنود باد ـ بر در خانه ايستاد و فرمود: «در
تاريخ اليعقوبي عن أبي بكرـ قُبَيلَ مَوتِهِ ـ: ما آسى إلّا عَلى ثَلاثِ خِصالٍ صَنَعتُها لَيتَني لَم أكُن صَنَعتُها، وَثَلاثٍ لَم أصنَعها لَيتَني كُنتُ صَنَعتُها، وَثَلاثٍ لَيتَني كُنتُ سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ عَنها.
فَأَمَّا الثَّلاثُ الَّتي صَنَعتُها فَلَيتَ أنّي لَم أكُن تَقَلَّدتُ هذَا الأَمرَ، وقَدَّمتُ عُمَرَ بَينَ يَدَيَّ؛ فَكُنتُ وَزيرا خَيرا مِنّي أميرا، ولَيتَني لم اُفَتِّش بَيتَ فاطِمَةَ بِنتِ رَسولِ اللّهِ واُدخِلهُ الرِّجالَ ولَو كانَ اُغلِقَ عَلى حَربٍ، ولَيتَني لَم اُحرِقِ الفُجاءَةَ السُّلَمِيَّ؛ إمّا أن أكونَ قَتَلتُهُ سَريحا ۱ أو أطلَقتُهُ نَجيحا. ۲
تاريخ اليعقوبىـ به نقل از ابو بكر، اندكى پيش از درگذشتش ـ: جز بر سه چيزْ تأسّف نمى خورم. سه كار كردم و كاش نكرده بودم؛ و سه كار نكردم و كاش كرده بودم؛ و سه چيز كه كاش از پيامبر خدا پرسيده بودم.
امّا آن سه كار كه كردم: پس كاش اين خلافت را به گردن نمى گرفتم و عمر را جلو مى انداختم، كه اگر وزير بودم، بهتر از آن بود كه امير باشم؛ و كاش خانه فاطمه، دختر پيامبر خدا را تفتيش و بازرسى نمى كردم و مردان [غريبه] را به خانه اش داخل نمى كردم، هر چند كه درِ خانه را به قصد جنگ بسته بودند؛ و كاش فجائه سَلْمى ۳ را نمى سوزاندم و او را به آسانى مى كشتم و يا به آسودگى رهايش مى نمودم. ۴
۱.أمر سَريح: أي معجّل (لسان العرب: ج 2 ص 479).
۲.تاريخ اليعقوبي: ج 2 ص 137، الخصال: ص 171 ح 228؛ تاريخ الطبري: ج 3 ص 430، تاريخ الإسلام للذهبي: ج 3 ص 117، الأموال: ص 144 ح 353 وفيه «وددت أنـّي لم أكن فعلت كذا وكذا ـ لخلّة ذكرها» بدل «لم اُفتّش بيت فاطمة. الحرب»، العقد الفريد: ج 3 ص 279، تاريخ دمشق: ج 30 ص 418 و 419، شرح نهج البلاغة: ج 2 ص 46، الإمامة والسياسة: ج 1 ص 36 كلّها نحوه.
۳.براى آگاهى از ماجراى فجائه، ر. ك: بحار الأنوار: ج 30 ص 509.
۴.براى اطّلاع بيشتر از منابع تاريخى اين واقعه، ر.ك: الهجوم على بيت فاطمة، عبد الزهراء مهدى (بيروت، دار الزهراء)؛ مَأساة الزهراء، جعفر مرتضى عاملى (بيروت، دار السيرة). (م)