اعتراض امام به نتيجه اجتماع سقيفه

امام على عليه السلامـ در خطبه اى كه از امر خلافت شِكوه مى كند ـ: هان! به خدا سوگند، فلان شخص، جامه خلافت به تن كرد و مى دانست كه من، محور گردش آسياب خلافتم. سيلاب [فضائل] از ستيغ بلندم ريزان است و مرغ [انديشه]از رسيدن به قلّه ام ناتوان. پس، دامن از خلافت بر كشيدم و پهلو از آن پيچيدم و نيك انديشيدم كه يا بى ياور بستيزم و يا بر اين تيرگى و ظلمت، شكيب ورزم؛ ظلمتى كه در آن، بزرگ سالانْ فرتوت و خردسالانْ پير گردند و مؤمن، تا لحظه ديدار پروردگارش، در آن به رنج و زحمت باشد. ديدم كه شكيبايى خردمندانه تر است. پس با خارى در چشم و استخوانى در گلو و با اين كه ميراثم را به تاراج رفته مى ديدم، شكيب ورزيدم.

امام على عليه السلام:كسى گفت: اى پسر ابو طالب! تو بر اين كار (خلافت)، حريصى! گفتم: «به خدا سوگند كه شما حريص تر هستيد، با وجود آن كه از آن دورتريد و من بدان مخصوص تر و نزديك ترم. من، حقّم را مى خواهم و شما، ميان من و آن، جدايى مى اندازيد و مرا از رسيدن به آن باز مى داريد». چون او را در ميان حاضران، با برهان كوبيدم، در مانْد. گويى كه مبهوت شده بود و نمى دانست چه پاسخى دهد. خدايا! من از تو در برابر قريش و هر كسى كه يارى شان مى كند، كمك مى خواهم؛ چرا كه آنان پيوند خويشاوندى ام را گسستند و منزلت شكوهمندم را كوچك شمردند و همگى در امر [خلافت]كه حقّ من است، با من ستيزه كردند و سپس گفتند: مى توانى حقّت را بگيرى و مى توانى آن را وا نهى.

امام على عليه السلامـ در توصيف وضعيّتش، پيش از آن كه با وى بيعت كنند ـ: نگريستم و ديدم كه مرا جز خاندانم (بنى هاشم)، ياورى نيست. پس دريغم آمد كه آنان را به كام مرگ بفرستم. ناچار با خارِ خليده در چشم، ديده بر هم نهادم و با استخوانِ در گلو خزيده، شربت صبر نوشيدم و اندوه و خشم خود را فرو خوردم و بر تلخ تر از عَلْقَم ۲ صبر نمودم.

امام على عليه السلامـ در دادخواهى و شكايت از قريش ـ: خدايا! من از تو در برابر قريش و ياورانشان كمك مى خواهم؛ چرا كه آنان پيوند خويشاوندى ام را بريدند و پيمانه [ى حقِّ]مرا را واژگون ساختند و همگى در حقّى كه بدان از ديگران سزاوارتر بودم، با من ستيزه كردند و گفتند: «[ممكن است]حق را به دست آورى و [ممكن است] آن را از دستت بگيرند. پس يا غمگينانه صبر كن و يا از غصّه بمير». پس نگريستم. نه يارى يافتم و نه مدافع و ياورى، جز خاندانم. دريغم آمد كه آنان را به چنگال مرگ بسپارم. ناچار با خارِ خليده در چشم، ديده بر هم نهادم و با استخوانِ خزيده در گلو، آب دهان را فرو بردم و براى فرو خوردن خشمم، بر تلخ تر از عَلْقَم و دردناك تر از سوزش قلبِ دريده با تيغ، صبر نمودم.

امام زين العابدين عليه السلام:ـ كه درودهاى خداوند بر او باد ـهنگامى كه امير مؤمنان در سخت ترين وضعيّت معركه صفّين بود، مردى از بنى دودان به سوى او برخاست و گفت: چه شد كه قومتان (قريش)، شما را از اين مقام باز داشتند، در حالى كه شما با پيامبر صلى الله عليه و آله نسبتى نزديك تر و پيوندى استوارتر و از كتاب و سنّت، فهمى بهتر داشتيد؟ [امير مؤمنان] فرمود: «اى برادر بنى دودانى! پرسيدى و حقّ پرسش و رابطه خويشاوندى دارى، اگرچه نااستوار و نسنجيده و نابجا مى پرسى. ۵ آن، مقامى بود كه گروهى، آزمندانه به آن چسبيدند و گروهى سخاوتمندانه از آن چشم پوشيدند و بهترين داور، خداست: پس، غارتى را كه در اطراف آن، فرياد و هياهو شده است، وا گذار».

امام على عليه السلامـ خطاب به يكى از يارانش كه پرسيد: چگونه قومتان (قريش)، شما را از اين مقام باز داشتند، در حالى كه شما بدان سزاوارتر بوديد؟ ـ: اى برادر اسدى! نااستوار و نابه جا مى پرسى؛ امّا تو حقّ خويشاوندى و پرسيدن دارى، و مى خواهى بدانى، پس بدان: از سرِ خودخواهى بود كه خلافت را در انحصار خود گرفتند و ما را با وجود نسبت نزديك تر و استوارتر [مان] به پيامبر خدا، كنار زدند. گروهى آزمندانه بدان چسبيدند و گروهى سخاوتمندانه از آن چشم پوشيدند و خداوند، داور است و بازگشت روز قيامت به سوى اوست: غارت [شترانى] را كه در اطراف آن فرياد و هياهو شده است، واگذار. بلكه از غارت شترانى سخن بگو كه در پى باز پس گرفتن شتران نخستين رفته بودند ۳.