حدیث دربارهتفسير حسنه

تفسير القمّي عنهم عليهم السلام:الحَسَناتُ في كِتابِ اللّهِ عَلى وَجهَينِ، وَالسَّيِّئاتُ عَلى وَجهَينِ: فَمِنَ الحَسَناتِ الَّتي ذَكَرَهَا اللّهُ: الصِّحَّةُ، وَالسَّلامَةُ، وَالأَمنُ، وَالسَّعَةُ، وَالرِّزقُ، وقَد سَمّاهَا اللّهُ حَسَناتٍ؛ «وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ» : يَعني بِالسَّيِّئَةِ هاهُنَا المَرَضَ وَالخَوفَ وَالجوعَ وَالشِّدَّةَ «يَطَّيَّرُواْ بِمُوسَى وَمَن مَّعَهُ ۱» : أي يَتَشاءَموا بِهِ. وَالوَجهُ الثّاني مِنَ الحَسَناتِ يَعني بِهِ أفعالَ العِبادِ؛ وهُوَ قَولُهُ: «مَن جَآءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا ۲» ، ومِثلُهُ كَثيرٌ. وكَذلِكَ السَّيِّئاتُ عَلى وَجهَينِ، فَمِنَ السَّيِّئاتِ: الخَوفُ، وَالجوعُ، وَالشِّدَّةُ ـ وهُوَ ما ذَكَرناهُ في قَولِهِ: «وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُواْ بِمُوسَى وَمَن مَّعَهُ» ـ وعُقوباتُ الذُّنوبِ فَقَد سَمّاهَا اللّهُ السَّيِّئاتِ. وَالوَجهُ الثّاني مِنَ السَّيِّئاتِ يَعني بِها أفعالَ العِبادِ الَّتي يُعاقَبونَ عَلَيها فَهُوَ قَولُهُ: «وَ مَن جَآءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِى النَّارِ ۳» وقَولُهُ: «مَّآ أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَآ أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ ۴» يَعني ما عَمِلتَ مِن ذُنوبٍ فَعوقِبتَ عَلَيها فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ فَمِن نَفسِكَ بِأَفعالِكَ؛ لِأَنَّ السّارِقَ يُقطَعُ، وَالزّانيَ يُجلَدُ ويُرجَمُ، وَالقاتِلَ يُقتَلُ، فَقَد سَمَّى اللّهُ تَعالَى العِلَلَ وَالخَوفَ وَالشِّدَّةَ وعُقوباتِ الذُّنوبِ كُلَّها سَيِّئاتٍ، فَقالَ: «مَآ أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ» بِأَعمالِكَ، وقَولُهُ: «قُلْ كُلٌّ مِّنْ عِندِ اللَّهِ ۵» يَعنِي الصِّحَّةَ وَالعافِيَةَ وَالسَّعَةَ وَالسَّيِّئاتِ الَّتي هِيَ عُقوباتُ الذُّنوبِ مِن عِندِ اللّهِ. ۶
تفسير القمّىـ به نقل از ائمّه اطهار عليهم السلام ـ: حَسَنات (چيزهاى خوب و خوشايند) در كتاب خدا دو گونه اند. سيّئات (چيزهاى بد و ناخوشايند) نيز دو گونه اند. از جمله حسناتى كه خداوند از آنها ياد كرده است، عبارت اند از: تندرستى، سلامت، امنيّت، توانگرى، و روزى، كه خداوند، اينها را «حسنات» ناميده است. مقصود از سيّئه در آيه: «اگر به آنان سيّئه اى برسد» : بيمارى، بيمارى، هراس، گرسنگى و سختى است. «به موسى و همراهانش فال بد مى زنند» ، يعنى او را شوم مى دانند. مقصود از گونه دوم حسنات، كارهاى بندگان است، [در] اين سخن خداوند كه: «هر كس حسنه اى (كار نيكى) آوَرَد، ده برابر پاداش دارد» . و مانند آن، بسيار است. سيّئات نيز دو گونه اند. از جمله سيّئات: ترس (ناامنى)، گرسنگى، سختى ـ و اين همان است كه در آيه: «اگر به آنان سيئه اى برسد، به موسى و همراهانش فال بد مى زنند» گفتيم ـ و كيفرهاى گناهان هستند كه خداوند، اينها را «سيّئات» ناميده است. مقصود از گونه دوم سيّئات، كارهاى بد بندگان است كه به سبب آنها كيفر مى شوند، [در] اين سخن خداوند كه: «آنانى كه سيئه اى آوَرَند، چهره هايشان در آتش دوزخ افكنده مى شود» و اين سخن كه: «هر حسنه اى به تو رسد، از خداست و هر سيئه اى به تو رسد، از خود توست» ؛ يعنى هر گناهى كه انجام دادى و در دنيا يا آخرت به كيفر آن رسيدى، از خود تو و به سبب كارهاى خود توست؛ چرا كه دست دزد را مى بُرند، زناكار را شلاق مى زنند و يا سنگسار مى كنند، و قاتل را مى كشند. خداوند متعال، آفت ها و بيم و سختى و كيفرهاى گناهان را، همه اينها را «سَيِّئه (بد و ناخوشايند)» ناميده و فرموده است: «و هر سيئه اى به تو رسد، از خود توست» و به سبب كارهاى توست، و اين سخن كه: «بگو، همه از سوى خداست» ؛ يعنى: تندرستى، عافيت، وسعت رزق و سيّئات (كه كيفر گناهان هستند)، همه از سوى خداى اند.
۱.الأعراف: 131.
۲.الأنعام: 160.
۳.النمل: 90.
۵.4 و. النساء: 79، 78.
۶.تفسير القمّي: 1 / 144، بحار الأنوار: 5 / 202 / 27.

احادیث دیگر این موضوع

۱