ه) اعتراف به نادانى
4 حدیث
الإمام عليّ عليه السلام:غايَةُ العَقلِ الاِعتِرافُ بِالجَهلِ ۱.
امام على عليه السلام:نهايت خردمندى، اعتراف به نادانى است.
۱.غرر الحكم: 6375.
عنه عليه السلام:إنَّ الدُّنيا لَم تَكُن لِتَستَقِرَّ إلاّ عَلى ما جَعَلَهَا اللّهُ عَلَيهِ مِنَ النَّعماءِ وَالاِبتِلاءِ وَالجَزاءِ فِي المَعادِ أو ما شاءَ مِمّا لا تَعلَمُ، فَإِن أشكَلَ عَلَيكَ شَيءٌ مِن ذلِكَ فَاحمِلهُ عَلى جَهالَتِكَ، فَإِنَّكَ أوَّلُ ما خُلِقتَ بِهِ ۱ جاهِلاً ثُمَّ عُلِّمتَ. وما أكثَرَ ما تَجهَلُ مِنَ الأَمرِ (الاُمورِ) ويَتَحَيَّرُ فيهِ رَأيُكَ ويَضِلُّ فيهِ بَصَرُكَ ثُمَّ تُبصِرُهُ بَعدَ ذلِكَ! ۲
امام على عليه السلام:دنيا پابرجا نمانده، مگر بر آنچه خدا مقرّر داشته، از نعمتها و آزمايش و پاداش در روز رستاخيز يا بر آنچه او خواسته از آنچه نمى دانى. پس اگر فهم چيزى از اين امور بر تو مشكل شد، آن را بر نادانى خود به آن پندار؛ زيرا تو در نخستين بار كه آفريده شدى، نادان بودى و سپس دانا شدى؛ وچه بسيار است چيزى كه تو بدان نادانى و انديشه ات در آن سرگردان بوده، و بينايى ات در آن سرگردان است و سپس، در آن بينا مى شوى.
عنه عليه السلام:اِعلَم أنَّ الرّاسِخينَ فِي العِلمِ هُمُ الَّذينَ أغناهُم عَنِ اقتِحامِ السُّدَدِ المَضروبَةِ دونَ الغُيوبِ الإِقرارُ بِجُملَةِ ما جَهِلوا تَفسيرَهُ مِنَ الغَيبِ المَحجوبِ، فَمَدَحَ اللّهُ تَعالَى اعتِرافَهُم بِالعَجزِ عَن تَناوُلِ ما لَم يُحيطوا بِهِ عِلمًا، وسَمّى تَركَهُمُ التَّعَمُّقَ فيما لَم يُكَلِّفهُمُ البَحثَ عَن كُنهِهِ رُسوخًا ۱.
امام على عليه السلام:بدان، استواران در دانش، كسانى اند كه اقرار و اعتراف به نادانى از تفسير آنچه كه پوشيده و در پرده است، از داخل شدن به درهايى كه جلوى پوشيده ها نصب شده، بى نيازشان كرده است. پس خداوند متعال، اعتراف ايشان را به ناتوانى از رسيدن به آنچه در علم بدان احاطه ندارند، ستوده و انديشه نكردن آنان را در چيزى كه بحث از كُنه آن تكليفشان نيست، رسوخ و استوارى ناميده است.
۱.نهج البلاغة: الخطبة 91، تفسير العيّاشي: 1 / 163 / 5 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام، التوحيد: 55 / 13 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، وفيهما «من الغيب المحجوب فقالوا: آمنّا به كلّ من عند ربّنا.».