واجبات خردمند
8 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:أربَعَةٌ تَلزَمُ كُلَّ ذي حِجًى وعَقلٍ مِن اُمَّتي، قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما هُنَّ؟ قالَ: اِستِماعُ العِلمِ، وحِفظُهُ، ونَشرُهُ، وَالعَمَلُ بِهِ ۱.
پيامبر صلى الله عليه و آله:چهار چيز بر هر عاقل و خردمندى از امّت من، واجب است. گفته شد: «اى پيامبر خدا! آن چهار چيز كدام اند؟». فرمود: «شنيدن دانش، نگهدارى آن، نشر آن و عمل بدان».
۱.تحف العقول: 57، نوادر الراوندي: 18 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «حجر» بدل «حجى»، دعائم الإسلام: 1/ 79.
عنه صلى الله عليه و آله:إنَّ العاقِلَ مَن أطاعَ اللّهَ وإن كانَ ذَميمَ المَنظَرِ حَقيرَ الخَطَرِ ۱.
پيامبر صلى الله عليه و آله:خردمند، آن است كه خداوند را اطاعت كند، گرچه زشتْ چهره و داراى موقعيتى پايين باشد.
۱.كنزالفوائد: 1 / 56.
عنه صلى الله عليه و آلهـ لَمّا سُئِلَ عَنِ العَقلِ ـ: العَمَلُ بِطاعَةِ اللّهِ، وإنَّ العُمّالَ بِطاعَةِ اللّهِ هُمُ العُقَلاءُ ۱.
پيامبر صلى الله عليه و آلهـ هنگامى كه از ايشان در مورد عقل سؤال شد ـ: [عقل] عمل به طاعت خداست. به راستى كه عمل كنندگان به دستورهاى خداوند، همان خردمندان اند.
۱.روضة الواعظين: 8.
عنه صلى الله عليه و آله:أطِع رَبَّكَ تُسَمّى عاقِلاً، ولا تَعصِهِ تُسَمّى جاهِلاً ۱.
امام على عليه السلام:از خداوند پيروى كن تا خردمند ناميده شوى، و نافرمانى مكن كه نادانْ ناميده مى شوى.
۱.حلية الأولياء: 6 / 345 عن أبي سعيد، الفردوس: 5 / 282 / 8190 كلاهما عن أبي هريرة.
امام على عليه السلام:خردمند آن است كه در مسير اطاعت پروردگار، هواى نفس را نافرمانى كند.
عنه عليه السلام:لَو لَم يُرَغِّبِ اللّهُ سُبحانَهُ فيطاعَتِهِ لَوَجَبَ أن يُطاعَ رَجاءَ رَحمَتِهِ ۱.
امام على عليه السلام:اگر خداوندِ سبحان، ترغيب به طاعت خود نمى كرد، سزاوار بود به اميد دستيابى به رحمت او اطاعت شود.
۱.(833 ـ غررالحكم: 1747، 7594.
عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: يَجِبُ عَلَى العاقِلِ أن يَكونَ بِما أحيا عَقلَهُ مِنَ الحِكمَةِ أكلَفَ مِنهُ بِما أحيا جِسمَهُ مِنَ الغِذاءِ ۱.
امام على عليه السلامـ در حكمتهاى منسوب به ايشان ـ: بر خردمند است به حكمت، كه عقلش را زنده مى دارد، بيشتر دلبسته باشد تا غذايى كه جسمش را زنده مى دارد.
۱.شرح نهج البلاغة: 20 / 322 / 690.
عنه عليه السلام:اِتَّقُوا اللّهَ عِبادَ اللّهِ تَقِيَّةَ ذي لُبٍّ شَغَلَ التَّفَكُّرُ قَلبَهُ، وأنصَبَ الخَوفُ بَدَنَهُ، وأسهَرَ التَّهَجُّدُ غِرارَ نَومِهِ، وأظمَأَ الرَّجاءُ هَواجِرَ يَومِهِ، وظَلَفَ الزُّهدُ شَهَواتِهِ، وأوجَفَ الذِّكرُ بِلِسانِهِ، وقَدَّمَ الخَوفَ لِأَمانِهِ، وتَنَكَّبَ المَخالِجَ عَن وَضَحِ السَّبيلِ، وسَلَكَ أقصَدَ المَسالِكِ إلَى النَّهجِ المَطلوبِ، ولَم تَفتِلهُ فاتِلاتُ الغُرورِ، ولَم تَعمَ عَلَيهِ مُشتَبِهاتُ الاُمورِ، ظافِرًا بِفَرحَةِ البُشرى وراحَةِ النُّعمى، في أنعَمِ نَومِهِ وآمَنِ يَومِهِ.
وقَد عَبَرَ مَعبَرَ العاجِلَةِ حَميدًا، وقَدَّمَ زادَ الآجِلَةِ سَعيدًا، وبادَرَ مِن وَجَلٍ، وأكمَشَ في مَهَلٍ، ورَغِبَ في طَلَبٍ، وذَهَبَ عَن هَرَبٍ، وراقَبَ في يَومِهِ
امام على عليه السلام:بندگان خدا! تقوا پيشه كنيد؛ تقواى خردمندى كه انديشه، دلش را مشغول داشته، و ترس، بدنش را سست كرده، و شب زنده دارىْ خوابش را كم كرده، و اميد، عطش روزانه اش را سيراب ساخته، و زهد، شهوتهايش را بُرده، و ياد خدا زبانش را بى تاب كرده است، و ترس را براى امان يافتن خود، پيش فرستاده است، و از اوهام و خيالات، در راه روشنْ دورى گزيده و نزديك ترين راه رسيدن به مقصد را انتخاب كرده است؛ پيچاننده هاى فريب، او را نپيچند و امور مشتبه بر او پنهان نگردد، در حالى كه بر خوشى بشارت و آسايش نعمتْ در خوش ترين خواب و آسوده ترين روز دست يافته است؛ از گذرگاه دنيا به شايستگى گذر كرده و توشه آخرت را با خوشبختىْ پيش فرستاده است؛ از روى ترس، سبقت گرفته و بر فرصتها چنگ انداخته است؛ به جستجو رغبت نشان
۱.نهج البلاغة: الخطبة 83.