برادر شدن ياران پيامبر ، پس از هجرت

امام على عليه السلام:پيامبر خدا، چون به مدينه هجرت كرد، ميان ياران مهاجر و انصارش برادرى افكند و ارثبَرى را بر پايه برادرىِ دينى قرار داد، نه بر پايه پيوند خويشاوندى. اين است سخن خداى متعال كه: «كسانى كه ايمان آورده اند و هجرت كرده اند و در راه خدا، با مال و جان خود به جهاد پرداخته اند و كسانى كه [مهاجران را] پناه داده اند و يارى كرده اند، آنان، ياران يكديگرند» تا اين سخن خداى سبحان كه: «و كسانى كه ايمان آورده اند، ولى هجرت نكرده اند، هيچ گونه خويشاوندى [ـِ دينى]اى با شما ندارند، مگر آن كه هجرت كنند» . بدين ترتيب، خويشاوندان را از ميراث خارج ساخت و آن را ويژه اهل هجرت و اهل دين، قرار داد. سپس خداوند متعال، در ادامه سخن فرمود: «و كسانى كه كفر ورزيدند، ياران يكديگرند. اگر اين [دستور]را به

الطبقات الكبرىـ به نقل از ضُمرة بن سعيد ـ: چون پيامبر خدا به مدينه آمد، ميان مهاجران با يكديگر، و [نيز]ميان مهاجران و انصار، برادرى افكند. آنان را بر پايه حق و يارىِ مالىِ يكديگر، و ارث بردن از يكديگر پس از مرگ به جاى ارث بردن خويشاوندان، برادر قرار داد. آنان نود مَرد بودند: چهل و پنج نفر از مهاجران و چهل و پنج نفر از انصار. به قولى، يكصد نفر بودند: پنجاه مهاجر و پنجاه انصارى. و اين رويداد، پيش از [جنگ] بدر بود. هنگامى كه جنگ بدر به وقوع پيوست، خداى متعال، اين آيه را نازل فرمود كه: «و خويشاوندان، طبق كتاب خدا، اولى به يكديگرند. همانا خدا به هر چيزى داناست» . اين آيه، آنچه را پيش از آن بود، منسوخ كرد و ارث بردن بر پايه برادرىِ دينى از بين رفت و هر كس به نَسَب خويش بازگشت و خويشاوندانش،

السيرة النبويّة، ابن هشامـ به نقل از ابن اسحاق ـ: [پيامبر خدا] مسلمانان را به پيوند با يكديگر ترغيب فرمود و مهاجران و انصار را با هم، و نه با ديگران، برادر دينى قرار داد، و كافران را دوستان يكديگر معرّفى نمود و سپس فرمود: « «اگر چنين نكنيد، فتنه و فسادى بزرگ در زمين، پديد خواهد آمد» »؛ يعنى اگر مؤمن، مؤمن را به جاى كافر ـ هر چند خويشاوند او باشد ـ به دوستى نگيرد، «فتنه اى در زمين پديد خواهد آمد» ؛ يعنى حق و باطل، مشتبه خواهند شد و به سبب دوست گرفتن مؤمن از ميان كافران (و نه از ميان مؤمنان)، در جامعه، تباهى بروز خواهد كرد. بعدا ميراث ها [و ارثبَرى] را به خويشاوندانى كه پس از برادرى افكندن ميان مهاجران و انصار اسلام آوردند، باز گرداند و فرمود: « «و كسانى كه بعدا ايمان آوردند و مهاجرت كردند و

تفسير القمّىـ درباره آيه «. كه از خانه هاى خودتان بخوريد، يا از خانه هاى پدرانتان، يا خانه هاى مادرانتان، يا خانه هاى برادرانتان، يا خانه هاى خواهرانتان، يا. همچنين، بر شما باكى نيست كه با هم بخوريد يا پراكنده» ـ: اين آيه، زمانى نازل شد كه پيامبر خدا به مدينه مهاجرت كرد و ميان مسلمانان مهاجر و انصار، برادرى افكند: ابو بكر و عمر را با هم برادر قرار داد، و عثمان و عبد الرحمان بن عوف را با هم، و طلحه و زبير را با هم، و سلمان و ابو ذر را با هم، و مقداد و عمّار را با هم، و امير مؤمنان را وا گذاشت. على عليه السلام از اين امر، سخت اندوهگين شد و گفت: اى پيامبر خدا! پدر و مادرم به قربانت! چرا ميان من و كسى برادرى نمى افكنى؟ پيامبر خدا فرمود: «به خدا سوگند ـ اى على ـ كه تو را جز براى خودم نگه

تفسير القمّى:در ابتداى نبوّت، حكم اين بود كه ميراث ها برپايه برادرى [ـِ دينى] باشد، نه ولادت [و خويشاوند نسبى]؛ زيرا زمانى كه پيامبر خدا به مدينه هجرت كرد، ميان مهاجران و انصار برادرى برقرار كرد، به طورى كه هر گاه مردى در مى گذشت، برادر دينى اش وارث او مى شد و دارايى ها و تمام اموال بر جا مانده اش را براى خودش بر مى داشت، نه وارثان او؛ امّا بعد از جنگ بدر، خداوند اين آيه را نازل فرمود: «پيامبر، نسبت به مؤمنان، از خود آنها سزاوارتر است و همسران او، مادران ايشان اند، و خويشاوندان، چه در ميان مؤمنان و چه در ميان مهاجران، بر طبق كتاب خدا، اولى به يكديگرند، مگر آن كه بخواهيد به دوستان [مؤمن]خود [وصيّت يا]احسانى كنيد» . بدين ترتيب، آيه اخوّت، با اين فرموده خداوند كه: «خويشاوندان، اولى به