حدیث دربارهمَثَل نفْس
الإمام عليّ عليه السلامـ في ذِكرِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: قالَ اللّهُ تَعالى:. يا أحمدُ، لا تَزَيّنْ بِلِينِ ۱ اللِّباسِ وطِيبِ الطَّعامِ ولِينِ الوِطاءِ؛ فإنّ النَّفسَ مَأوى كُلِّ شَرٍّ، وهيَ رَفيقُ كُلِّ سُوءٍ، تَجُرُّها إلى طاعَةِ اللّهِ وتَجُرُّكَ إلى مَعصيَتِهِ، وتُخالِفُكَ في طاعَتِهِ وتُطيعُكَ فيما تَكرَهُ، وتَطغى إذا شَبِعَت وتَشْكو إذا جاعَت، وتَغضَبُ إذا افْتَقَرَت وتَتَكبَّرُ إذا استَغنَت، وتَنْسى إذا كَبِرَت وتَغفَلُ إذا أمِنَت، وهِي قَرينَةُ الشَّيطانِ.
ومَثَلُ النَّفْسِ كمَثَلِ النَّعَامَةِ؛ تأكُلُ الكَثيرَ وإذا حُمِلَ علَيها لا تَطيرُ، ومَثَلِ الدِّفلى ۲؛ لَونُهُ حَسَنٌ وطَعمُهُ مُرٌّ. ۳
امام على عليه السلامـ در بيان حديث معراج پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: خداوند فرمود: «اى احمد! خود را با پوشيدن لباس نرم و خوراك هاى خوش مزه رنگارنگ و بستر نرم مياراى؛ زيرا نفْس، پناهگاه هر شرّ و رفيق هر بدى است. تو، آن را به سوى طاعت خدا مى كشانى و آن، تو را به نافرمانى او مى كشاند. در راه طاعت خدا با تو مخالفت مى كند و در آنچه ناخوش مى دارى، از تو اطاعت مى كند. هر گاه سير شود، سركشى مى كند و چون گرسنه شود، زبان به شكايت مى گشايد. هر گاه نيازمند شود، خشم مى گيرد و چون بى نياز شود، گردن فرازى مى كند. هر گاه بزرگ شود، فراموش مى كند و چون احساس امنيت كند، غافل مى شود. نفْس، همدم شيطان است و حكايت نفْس، حكايت شترمرغ است كه زياد مى خورد؛ امّا بار نمى كشد و [حكايتش] حكايت گُلِ خرزهره است كه رنگش زيباست و طعمش تلخ».