حدیث دربارهپرداخت بدهى تنگ دستان

حکمت‌نامه پیامبر اعظم(ص) ج ۴، ص ۵۰۱، ح ۳۰۴۲

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

پرداخت بدهى تنگ دستان

رسول اللّه صلى الله عليه و آله:مَن تَرَكَ مالاً فَلِوَرَثَتِهِ، ومَن تَرَكَ كَلّاً ۱ فَإِلَينا. ۲

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس مالى بر جاى گذاشت، از آنِ وارثان اوست، و هر كس عائله اى ۳ برجاى گذاشت، [عائله اش] به ما مراجعه كند. ۴

۱.الكَلُّ: العِيالُ والثِقْلُ (الصحاح: ج 5 ص 1811 «كلل»).

۲.صحيح البخاري: ج 2 ص 845 ح 2268 عن أبي هريرة.

۳.. واژه «كَلّ» در متن حديث، به معناى يتيم، وَرَثه، عائله، بدهى و كلاله است.

۴.. يعنى: سرپرستى آن عائله و تأمين زندگى شان برعهده ماست.

کلیدواژه‌ها امامت عامه امامت وظایف امام پرداخت بدهی تنگ دستان

احادیث دیگر این موضوع

۷

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر بدهكارى كه بدهىِ خويش را نزد حكمرانى از حكمرانان مسلمانان ببَرد و در سختى بودن او براى حكمران ثابت شود، آن بدهكار از بدهكارى اش تبرئه مى شود و بدهى او بر عهده حكمرانِ مسلمانان است و بايد آن را از بيت المال مسلمانان كه در اختيار اوست، پرداخت كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ بارها فرمود ـ: من به هر مؤمنى از خود او سزاوارترم. بنا بر اين، هر مردى بميرد و قرضى بر جاى گذارَد، [پرداخت آن] برعهده من است و هر كس مالى برجاى گذارَد، از آنِ وارثان اوست.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هيچ مؤمنى نيست، مگر آن كه من در دنيا و آخرت به او سزاوارترم. اگر خواستيد، بخوانيد: «پيامبر به مؤمنان، از خود آنان سزاوارتر است» . پس، هر مؤمنى بميرد و مالى برجاى بگذارَد، بازماندگان او، هر كه باشند، وارث آن اند، و هر كس بدهى يا عائله اى برجاى گذارْد، نزد من آيد؛ زيرا من، سرپرست او هستم.

مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو هُرَيره ـ: پيامبر خدا، هر گاه بر جنازه اى حاضر مى شد، مى پرسيد: «آيا اين ميّتِ شما بدهى داشته است؟». اگر مى گفتند: آرى، مى فرمود: «آيا پرداخت كرده است؟». اگر مى گفتند: «آرى»، بر او نماز مى خواند و اگر مى گفتند: خير، مى فرمود: «خود بر مُرده تان نماز بخوانيد». امّا پس از آن كه خداوند عز و جل فتوحات را نصيب ايشان كرد، فرمود: «من به مؤمنان از خودشان صاحب اختيارترم. پس، هر كس بدهى برجاى گذارَد، برعهده من است و هر كس مالى برجاى گذارْد، از آنِ وارثان اوست».

امام صادق عليه السلام:پيامبر خدا فرمود: «هر مؤمن يا مسلمانى بميرد و قرضى داشته باشد، به شرط آن كه از بابت فساد يا اسراف نباشد، بر پيشواست كه آن را بپردازد و اگر نپردازد، گناهش به گردن اوست. خداوند ـ تبارك و تعالى ـ مى فرمايد: «صدقات، در حقيقت، از آنِ فقيران و مستمندان است» تا آخر آيه. چنين كسى از جمله بدهكاران . كلمه «غارمين (بدهكاران)» بعد از فقيران و مستمندان در آيه شريف آمده است. است و نزد پيشوا، سهمى دارد، و اگر آن را نگه دارد، گناهش بر اوست.

امام صادق عليه السلام:هر كس از مردى پولى طلبكار باشد كه از او قرض گرفته؛ امّا آن را به اسراف يا در راه گناه خرج نكرده باشد و بدهكار نتواند آن را به او برگردانَد، صاحب مال بايد به وى مهلت دهد تا آن كه خداوند، او را گشايش دهد و بدهى اش را پرداخت كند، و اگر پيشواى دادگر روى كار باشد، برعهده اوست كه بدهى وى را بپردازد؛ زيرا پيامبر خدا فرموده است: «هر كس مالى از خود برجاى گذارد، از آنِ وارثان اوست و هر كس بدهى يا عائله اى برجاى گذارد، بر پيشواست آنچه را پيامبر، ضمانتش كرده است».

الكافىـ به نقل از سفيان بن عُيَينَه ـ: [امام صادق عليه السلام] فرمود كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «من نسبت به هر مؤمنى از خود او سزاوارترم و پس از من، على نسبت به او سزاوارتر است». به ايشان (امام صادق عليه السلام) گفته شد: معناى اين سخن چيست؟ فرمود: «اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله كه: هر كس بميرد و بدهى يا عائله اى [بى سرپرست] برجاى گذارد، برعهده من است و هر كس بميرد و مالى برجاى گذارد، از آنِ وارثان اوست. پس، هر گاه مردى مالى نداشته باشد، برخود ولايتى [و قدرت تصرّف] ندارد و هر گاه هزينه عائله خويش را نپردازد، بر آنان اختيار امر و نهى ندارد و پيامبر و اميرمؤمنان و امامان پس از آن دو، ملزم بدان (تأمين مخارج عائله اش) هستند. از اين جاست كه ايشان از خودِ آنان به آنان سزاوارترند. علّت اسلام آوردن عموم يهود هم چيزى جز همين سخن پيامبر خدا نبود؛ چرا كه نسبت به خود و خانواده هايشان آسوده خاطر گشتند.