بخل ورزى

5 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:ألا وإنَّ السَّعيدَ مَنِ اختارَ باقِيَةً يَدومُ نَعيمُها، عَلى فانِيَةٍ لا يَنفَدُ عَذابُها، وقَدَّمَ لِما يَقدَمُ عَلَيهِ مِمّا هُوَ في يَدَيهِ، قَبلَ أن يُخَلِّفَهُ لِمَن يَسعَدُ بِإِنفاقِهِ، وقَد شَقِيَ هُوَ بِجَمعِهِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هان! نيك بخت، كسى است كه چيز ماندگار را كه رفاه آن هميشگى است، بر چيز ناپايدار كه عذابش پايان ندارد، بر گزيند و از آنچه در دستانش است، براى آنچه برايش پيش مى آيد، هزينه كند، پيش از آن كه آن را براى كسى باقى بگذارد كه با بخشش آن، نيك بخت مى گردد، در حالى كه خودِ او با گردآورى آن، تيره بخت گشته است.
۱.أعلام الدين: ص 345 عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج 77 ص 188 ح 38.
الإمام عليّ عليه السلام:إذا جَمَعتَ المالَ فَأَنتَ فيهِ وَكيلٌ لِغَيرِكَ، يَسعَدُ بِهِ وتَشقى أنتَ. ۱
امام على عليه السلام:هر گاه دارايى را گرد آوردى، تو درباره آن وكيل ديگرى هستى. او با آن، خوش بخت مى شود و تو بدبخت مى گردى.
۱.غرر الحكم: ح 4135، عيون الحكم والمواعظ: ص 132 ح 2977.
عنه عليه السلام:كَم مِن غافِلٍ وَثِقَ بِغَفلَتِهِ وتَعَلَّلَ بِمُهلَتِهِ، فَأَمَّلَ بَعيدا، وبَنى مَشيدا، فَنَغِصَ بِقُربِ أجَلِهِ بَعدَ أمَلِهِ، وفاجَأَهُ مَنِيَّتُهُ بِانقِطاعِ اُمنِيَّتِهِ، فَصارَ بَعدَ العِزِّ وَالمنَعَةِ وَالشَّرَفِ وَالرِّفعَةِ، مُرتَهَنا بِموبِقاتِ ۱ عَمَلِهِ، قَد غابَ فَما رَجَعَ، ونَدِمَ فَمَا انتَفَعَ، وشَقِيَ بِما جَمَعَ في يَومِهِ، وسَعِدَ بِهِ غَيرُهُ في غَدِهِ. ۲
امام على عليه السلام:چه بسيار غافلى كه به غفلتش اعتماد كرد و فرصتش را بهانه قرار داد. از اين رو، آرزويى دور و دراز كرد و كاخ ساخت؛ امّا نزديك شدن اَجَلش، آرزويش را كاست و سر رسيدن ناگهانى مرگش، اميدش را قطع كرد و پس از عزّت و قوّت و شرف و بزرگى، گرفتار گناهان نابود كننده عملش گرديد. در حقيقت، ناپديد شد و باز نگشت، و پشيمان شد و سود نبُرد، و با آنچه در روزگار [عمرِ] خود گرد آورده بود، تيره بخت گرديد و ديگرى با همان، در فردايش به سعادت رسيد.
۱.الموبِقاتُ: أي الذنوب المهلكات (النهاية: ج 5 ص 146 «وبق»).
۲.دستور معالم الحكم: ص 77؛ بحار الأنوار: ج 77 ص 440 ح 48.
عنه عليه السلامـ لِابنِهِ الحَسَنِ عليه السلام ـ: لا تُخَلِّفَنَّ وَراءَكَ شَيئا مِنَ الدُّنيا، فَإِنَّكَ تُخَلِّفُهُ لِأَحَدِ رَجُلَينِ: إمّا رَجُلٌ عَمِلَ فيهِ بِطاعَةِ اللّهِ فَسَعِدَ بِما شَقيتَ بِهِ، وإمّا رَجُلٌ عَمِلَ فيهِ بِمَعصِيَةِ اللّهِ فَشَقِيَ بِما جَمَعتَ لَهُ، فَكُنتَ عَونا لَهُ عَلى مَعصِيَتِهِ. ولَيسَ أحَدُ هذَينِ حَقيقا أن تُؤثِرَهُ عَلى نَفسِكَ. ۱
امام على عليه السلامـ به پسرش حسن عليه السلام ـ: پس از خود، چيزى از دنيا بر جا مگذار؛ چرا كه تو آن را براى يكى از دو نفر، بر جا مى گذارى: يا مردى است كه آن را در اطاعت خدا به كار مى گيرد و با آنچه تو بِدان تيره بخت شده اى، نيك بخت مى گردد، يا مردى است كه آن را در نافرمانى خدا به كار مى گيرد و با آنچه برايش جمع كرده اى، تيره بخت مى شود كه [در اين صورت،] او را بر گناهش يارى كرده اى. و هيچ يك از اين دو، شايسته اين نيست كه او را بر خودت مقدّم بدارى.
۱.نهج البلاغة: الحكمة 416، عيون الحكم والمواعظ: ص 519 ح 9432 وليس فيه «فشقي بما جمعت له»؛ تاريخ دمشق: ج42 ص508 عن سماك بن حرب عن الإمام الحسن عنه عليهماالسلام، كنز العمّال: ج3 ص721 ح8572.
عنه عليه السلام:إنَّ الَّذي في يَدِكَ مِنَ الدُّنيا قَد كانَ لَهُ أهلٌ قَبلَكَ، وهُوَ صائِرٌ إلى أهلٍ بَعدَكَ، وإنَّما أنتَ جامِعٌ لِأَحَدِ رَجُلَينِ: رَجُلٍ عَمِلَ فيما جَمَعتَهُ بِطاعَةِ اللّهِ فَسَعِدَ بِما شَقيتَ بِهِ، أو رَجُلٍ عَمِلَ فيهِ بِمَعصِيَةِ اللّهِ فَشَقيتَ بِما جَمَعتَ لَهُ، ولَيسَ أحَدُ هذَينِ أهلاً أن تُؤثِرَهُ عَلى نَفسِكَ، ولا أن تَحمِلَ لَهُ عَلى ظَهرِكَ، فَارجُ لِمَن مَضى رَحمَةَ اللّهِ، ولِمَن بَقِيَ رِزقَ اللّهِ. ۱
امام على عليه السلام:آنچه از دنيا در دست توست، پيش از تو مالكى داشت و پس از تو به دست اهلش خواهد رسيد و تو فقط براى يكى از دو نفر، گردآورنده اى: مردى كه گردآورده تو را در اطاعت خدا به كار مى گيرد و با آنچه تو بِدان تيره بخت شده اى، نيك بخت مى گردد، يا مردى كه گردآورده تو را در نافرمانى خدا به كار مى گيرد و [باز هم] با آنچه تو برايش گرد آورده اى، تيره بخت مى گردى. و هيچ يك از اين دو، سزاوار نيست كه او را بر خودت مقدّم بدارى و بار او را بر دوش بكشى. پس براى درگذشتگان، رحمت خدا، و براى باقى ماندگان، روزىِ او را آرزو كن.
۱.نهج البلاغة: الحكمة 416، الكافي: ج 8 ص 72 ح 28 عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، المناقب لابن شهر آشوب: ج 2 ص 111 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج 33 ص 285 ح 548.