آنچه بر خردمند ، واجب است
8 حدیث
تحف العقول: قالَ صلىاللهعليهوآله: أربَعَةٌ تَلزَمُ كُلَّ ذي حِجًى وعَقلٍ مِن اُمَّتي.
قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما هُنَّ؟
قالَ: اِستِماعُ العِلمِ، وحِفظُهُ، ونَشرُهُ، وَالعَمَلُ بِهِ. ۱
تحف العقول: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمود: «چهار چيز بر هر هوشيار و خردمندى از امّت من، واجب است».
گفته شد: اى پيامبر خدا! آن چهار چيز، كداماند؟
فرمود: «شنيدن دانش، نگهدارى آن، نشر آن و عمل بِدان».
۱.تحف العقول: ص 57، النوادر للراوندي: ص 132 ح 168 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهمالسلام عنه صلىاللهعليهوآله وفيه «حِجر» بدل «حِجى»، دعائم الإسلام: ج 1 ص 79، بحار الأنوار: ج 77 ص 160 ح 169.
رسول اللّه صلىاللهعليهوآله: إنَّ العاقِلَ مَن أطاعَ اللّهَ وإن كانَ ذَميمَ المَنظَرِ حَقيرَ الخَطَرِ. ۱
پيامبر خدا صلىاللهعليهوآله: خردمند، آن است كه خداوند را اطاعت كند، گرچه زشتْچهره و داراى موقعيتى پايين باشد.
۱.كنز الفوائد: ج 1 ص 56، بحار الأنوار: ج 1 ص 160 ح 39.
عنه صلىاللهعليهوآله ـ لَمّا سُئِلَ عَنِ العَقلِ ـ : العَمَلُ بِطاعَةِ اللّهِ، وإنَّ العُمّالَ بِطاعَةِ اللّهِ هُمُ العُقَلاءُ. ۱
پيامبر خدا صلىاللهعليهوآله ـ هنگامىكه از ايشاندر مورد خرد سؤالشد ـ : [خرد،]عملبهطاعت خداست. به راستى كه عمل كنندگان به دستورهاى خداوند، همان خردمنداناند.
۱.روضة الواعظين: ص 8، بحار الأنوار: ج 1 ص 131 ح 20.
عنه صلىاللهعليهوآله: أطِع رَبَّكَ تُسَمّى عاقِلاً، ولا تَعصِهِ تُسَمّى جاهِلاً. ۱
پيامبر خدا صلىاللهعليهوآله: از خداوند پيروى كن تا خردمند ناميده شوى، و از او نافرمانى مكن كه نادان ناميده مىشوى.
۱.حلية الأولياء: ج 6 ص 345 عن أبي سعيد الخدري، الفردوس: ج 5 ص 282 ح 8190 كلاهما عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج 3 ص 380 ح 7040.
الإمام عليّ عليهالسلام: العاقِلُ مَن عَصى هَواهُ في طاعَةِ رَبِّهِ. ۱
امام على عليهالسلام: خردمند، آن است كه در مسير اطاعت از پروردگار، هوسش را نافرمانى كند.
۱.غرر الحكم: ح 1747، عيون الحكم والمواعظ: ص 23 ح 166.
عنه عليهالسلام: لَو لَم يُرَغِّبِ اللّهُ سُبحانَهُ فيطاعَتِهِ لَوَجَبَ أن يُطاعَ رَجاءَ رَحمَتِهِ. ۱
امام على عليهالسلام: اگر خداوند سبحان، به طاعت خود ترغيب نمىكرد، سزاوار بود كه به اميد دستيابى به رحمت او، اطاعت شود.
۱.غرر الحكم: ح 7594، عيون الحكم والمواعظ: ص 417 ح 7081.
عنه عليهالسلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ : يَجِبُ عَلَى العاقِلِ أن يَكونَ بِما أحيا عَقلَهُ مِنَ الحِكمَةِ أكلَفَ مِنهُ بِما أحيا جِسمَهُ مِنَ الغِذاءِ. ۱
امام على عليهالسلام ـ در حكمتهاى منسوب به ايشان ـ : بر خردمند است كه به حكمت ـ كه خردش را زنده مىدارد ـ بيشتر دلبسته باشد تا به غذايى كه جسمش را زنده مىدارد.
۱.شرح نهج البلاغة: ج 20 ص 322 ح 690.
عنه عليهالسلام: اِتَّقُوا اللّهَ عِبادَ اللّهِ تَقِيَّةَ ذي لُبٍّ شَغَلَ التَّفَكُّرُ قَلبَهُ، وأنصَبَ الخَوفُ بَدَنَهُ، وأسهَرَ التَّهَجُّدُ غِرارَ نَومِهِ، وأظمَأَ الرَّجاءُ هَواجِرَ يَومِهِ، وظَلَفَ الزُّهدُ شَهَواتِهِ، وأوجَفَ الذِّكرُ بِلِسانِهِ، وقَدَّمَ الخَوفَ لِأَمانِهِ، وتَنَكَّبَ المَخالِجَ عَن وَضَحِ السَّبيلِ، وسَلَكَ أقصَدَ المَسالِكِ إلَى النَّهجِ المَطلوبِ، ولَم تَفتِلهُ فاتِلاتُ الغُرورِ، ولَم تَعمَ عَلَيهِ مُشتَبِهاتُ الاُمورِ، ظافِرًا بِفَرحَةِ البُشرى وراحَةِ النُّعمى، في أنعَمِ نَومِهِ وآمَنِ يَومِهِ.
وقَد عَبَرَ مَعبَرَ العاجِلَةِ حَميدًا، وقَدَّمَ زادَ الآجِلَةِ سَعيدًا، وبادَرَ مِن وَجَلٍ، وأكمَشَ في مَهَلٍ، ورَغِبَ في طَلَبٍ، وذَهَبَ عَن هَرَبٍ، وراقَبَ في
امام على عليهالسلام: بندگان خدا! تقوا پيشه كنيد؛ تقواى خردمندى كه انديشه، دلش را مشغول داشته، و ترس، بدنش را ناتوان كرده، و شبزندهدارى، خواب اندكش را ربوده، و اميد، او را به تشنگىِ (روزه) روزانه وا داشته، و زُهد، شهوتهايش را ميرانده، و ياد خدا زبانش را به حركت در آورده است و ترس را براى امان يافتن خود، پيش داشته، و از خيالات، در راه روشن، دورى گزيده و نزديكترين راه رسيدن به مقصد را انتخاب كرده است و دامهاى فريب، او را گرفتار نساختهاند و امور مشتبه بر او پنهان نگرديده است، [و اين همه] در حالى است كه بر خوشىِ بشارت و آسايش نعمت، در خوشترين خواب و آسودهترين روز، دست يافته است.
[چنين شخصى] از گذرگاه دنيا به شايستگى گذر كرده و توشه آخرت را با خوشبختى پيش فرستاده، و به خاطر ترس [بر
۱.نهج البلاغة: الخطبة 83، بحار الأنوار: ج 77 ص 426 ح 44.