حدیث دربارهدانش و حكمت

امام كاظم عليه السلامـ در سفارش به هشام بن حكم ـ: اى هشام! خداوند متعال در كتابش فرموده است: «قطعا در اين [عقوبت ها] براى هر صاحب دل و حق نيوشى كه خود به گواهى ايستد، عبرتى است» ؛ يعنى [براى كسى كه] خرد [دارد]. وفرموده است: «وبه راستى، لقمان را حكمت داديم» ، [يعنى]فهم وخرد [داديم]. اى هشام! خداوند، پيامبران و رسولانش را مبعوث نكرد، مگر بدان جهت كه از خداوند خِرد دريافت ۵ كنند [و از بصيرت الهى برخوردار گردند]. بهترين كسانى كه دعوت پيامبران را پاسخ گفتند، آنانى هستند كه از شناختِ نيكو برخوردارند؛ و كسانى داناتر به دستورات و شئون الهى اند كه از خردى نيكوتر بهره مندند؛ و آنانى كه از خردى كامل تر برخوردار باشند، به جايگاهى برجسته تر در دنيا و آخرت دست خواهند يافت. اى هشام! چگونه كارهايت در نزد خداوند، پاكيزه باشد و رشد كند، با آن كه دلت از امر الهى، دورى جُسته و با پيروى از هوس ها او را بر خردت پيروز كرده اى. اى هشام! [پرچم] حق براى پيروى از خداوند، بر افراشته شده است و رستگارى، تنها در گرو پيروى است، و پيروى، جز با دانش، حاصل نمى گردد. دانش با آموختن، به دست مى آيد، و آموختن، به خرد، گره مى خورد. دانش را بايد از عالم ربّانى آموخت و شناخت دانش، با خرد است. كسى كه از خداوند خرد دريافت نكند [و از بصيرت الهى برخوردار نباشد]، از او نخواهد ترسيد؛ و آن كه از خداوند، شناختى به دست نياورَد ۶، دلش در گرو شناختى استوار كه حقيقتِ آن را بيابد، نخواهد شد و از چنين شناختى بهره مند نخواهد گشت، مگر آن كه سخنش كارش را تصديق كند [يعنى خود، خوبى ها را انجام دهد و بدان امر كند و از زشتى ها دورى گزيند و از آن نهى نمايد] و درونش با آشكارش موافق باشد؛ چرا كه خداوندِ مبارك نام، ظاهر را نشانه باطن پنهان و سخنگوى آن قرار داد.۷